Ongerustheid over ziekmakende stoffen neemt geen einde

De afgelopen tijd is de stroom aan berichten over mogelijke gezondheidsschade door het gebruik van ziekteverwekkende stoffen niet geluwd. Integendeel, het thema zorgde weer regelmatig voor ophef en schriftelijke Kamervragen. Nieuw is dat niet alleen bedrijven en politici zich moeten verweren, maar ook vakbond FNV.

Mangaan, chroom-6, DMAc, PFOA en asbest - dat zijn de stoffen waar het de afgelopen maand om ging. Steeds is de vraag hoeveel leed zij in het verleden hebben aangericht en wellicht nog steeds aanrichten, en in welke mate dat bedrijven is aan te rekenen. En politici, niet te vergeten.

Mangaan
Steenfabriek Wienerberger in Opheusden is aansprakelijk gesteld voor alle (hersen)letsel en bijkomende kosten van zijn voormalige werknemer Albert Schuurman. Volgens de rechter is Schuurman vergiftigd en arbeidsongeschikt geraakt door mangaan, een stof die aan stenen wordt toegevoegd voor een kleurtje. Schuurman begon bij Wienerberger in 1975, en kan sinds 1999 niet meer werken. Sindsdien strijdt hij voor erkenning en compensatie. In 2012 oordeelden experts dat zijn klachten veroorzaakt moesten zijn door mangaan, in het najaar van 2015 werd dat oordeel door een rechter overgenomen, en nu is zijn voormalige werkgever aansprakelijk gesteld. Maar Wienerberger kan nog in beroep gaan, zodat Schuurman nog steeds niet weet of zijn strijd na 17 jaar ten einde is.

Chroom-6
Nadat eerst minister Hennis-Plasschaert werd aangesproken op de verwerking van chroom-6-houdende verf in werkplaatsen van Defensie, is nu minister Asscher (SZW) aan de beurt. Hetzelfde materiaal is tot 1990 toegepast op treinstellen van Nedtrain. De kans bestaat - het onderzoek loopt nog - dat dit in een flink aantal werkplaatsen verspreid over het land tot gezondheidsschade heeft geleid. Alleen al in Tilburg meldden zich 128 potentiële slachtoffers. De Inspectie SZW, zo liet Asscher aan de Tweede Kamer weten, gaat "relevante branches" benaderen en waar nodig gericht optreden. Een formulering die de vraag oproept of het probleem misschien nog niet compleet in kaart is gebracht.

DMAc
Minister Asscher kreeg ook Kamervragen over het (toezicht op) het gebruik van dimethylaceetamide door de lycrafabriek van DuPont (thans: Chemours) in Nijmegen. Het bedrijf wist dat DMAc een reprotoxische stof is die schadelijk is bij inademing of bij contact met de huid, maar verzuimde werkneemsters informatie te geven en pbm's te laten dragen. Dit heeft, zo is de verdenking, tot ernstige zwangerschapsproblemen geleid. SP-Kamerleden Ulenbelt en Smaling wilden van Asscher weten of de bedrijfsgezondheidsdienst én de ISZW niet hebben gefaald, en of de ISZW, door hiernaar nu onderzoek in te stellen, geen slager is geworden die zijn eigen vlees keurt. Asscher gaat daarop niet in, maar laat wel weten dat hij "in het kader van een zorgvuldige aanpak" een andere instantie laat meekijken, namelijk de Audit Dienst Rijk (ADR).

PFOA
Een ander onderdeel van DuPont/Chemours, de teflonfabriek in Dordrecht, staat onder verdenking vanwege het gebruik en de uitstoot van perfluoroctaanzuur (PFOA, ook wel C8). Hoe schadelijk PFOA precies kan zijn, is voorwerp van onderzoek en polemiek, ook in de VS. Op aandrang van bonden betaalt het Dordrechtse bedrijf nu wel bloedonderzoek van ex-werknemers die daar prijs op stellen. Personeel van contractors moeten voor de kosten bij hun eigen werkgever zijn. Omwonenden kunnen evenmin bij Chemours aankloppen. FNV- en CNV-bestuurders waarschuwden na dit akkoord tegen al te paniekerige "beeldvorming" en spraken hun waardering uit. Bij omwonenden was dat aan dovemansoren gericht. Directeur Eric Meijer moest op een bijeenkomst spitsroeden lopen. Een voormalige veiligheidsmedewerker, Henny Visser, zei bij die gelegenheid dat DuPont in zijn tijd alles onder het tapijt schoof. "Er waren geen gezichtsmaskers en er was geen controle op hygiëne." Aan Meijers verweer (zonder PFOA geen teflon, en we hebben verantwoordelijk gehandeld) hadden de aanwezigen geen boodschap.

Asbest
Asbest zorgde de afgelopen tijd voor een interessante polemiek over irrationele aspecten ('hysterie') van het asbestbeleid. Maar ook voor stekeligheden tussen de makers van tv-programma Zembla en de FNV. Aanleiding is een uitzending over het bedrijf Bakkersland. Daar waren werknemers in 2013 naar de FNV gestapt met de melding dat er gevaar was om asbestdeeltjes in te ademen. De betreffende bestuurder lichtte de ISZW in en vroeg Bakkersland om tekst en uitleg. Dat bezorgde de FNV gegevens en de bond legde die aan een eigen expert voor. Diens oordeel was, zegt de FNV, dat er geen risico bestond. Op dat moment werkte het bedrijf al aan vervanging van oude ovens waar asbest in zat. Het informeerde zijn werknemers en overlegde met de bond. Vanwege deze twee redenen - geen acuut risico, en een transparante bronaanpak - besloot de 'sectorraad' (het overleg van alle FNV-leden in bakkerijen) dat hier verder niet meer over gesproken hoefde te worden.
Zembla's lezing is anders. FNV en diens deskundige Industox hebben volgens de programmamakers bewust twee "belangrijke asbestcalamiteiten" buiten beschouwing gelaten. Ook zou de verantwoordelijke FNV-bestuurder met Bakkersland geheimhouding hebben afgesproken, uit angst voor ophef en de gevolgen daarvan voor werkgelegenheid. Een en ander tot groot onbegrip van dagelijks bestuurder Coen van der Veer, die zegt dat er eenvoudig niets te verheimelijken viel. Het persbericht van de FNV herinnert er ook nog maar eens aan dat de vakcentrale tot de oprichters van het Asbestinstituut behoort.