(psychologie, sociologie)
Onprettige tegenstrijdigheid tussen eigen opvattingen/overtuigingen of tussen de eigen opvattingen en het eigen gedrag.
Intern 'rechtpraten wat krom is', soms zelfs onbewust, om van een oncomfortabel gevoel van disharmonie af te komen.
Cognitieve dissonantie is in 1957 door de Amerikaanse sociaal psycholoog Leon Festinger uitvoerig beschreven.
In de marketing en de gedragsbeïnvloeding (bijvoorbeeld het al dan niet veilig handelen) is het waardevol om kennis te hebben van het verschijnsel cognitieve dissonantie, zowel om gedrag en gewetensmechanismen te doorgronden als om het instrumenteel in te zetten. Aan het laatste kleeft uiteraard ook een moreel aspect: het gebruik van andermans onbewuste motieven om een niet door of met de betrokkene gedeeld doel te bereiken is manipulatie.
