Lange tijd was veiligheid een kwestie van systemen bouwen en regels handhaven. Maar 2025 markeerde een kantelpunt (zie pagina 9). Met de groei van de Safety Culture Ladder (SCL) en de introductie van VCA-MAX werd de ‘zachte’ kant van veiligheid ‘harde’ noodzaak. Een terugblik op het jaar waarin de veiligheidskundige de stap maakte van technicus naar cultuurcoach.

Trede 3 als de absolute ondergrens

In navolging van de Governance Code Veiligheid in Aanbesteding (ViA) werd Trede 3 van de SCL in 2025 de standaard voor vrijwel alle middelgrote en grote aannemers. Bedrijven die deze trede niet haalden, merkten dat in hun orderportefeuille: zij werden simpelweg uitgesloten van significante aanbestedingen. Deze economische prikkel zorgde voor een verschuiving in de dagelijkse praktijk van de veiligheidskundige.

We zagen in 2025 dat de VK minder tijd besteedde aan het inspecteren van de juiste kleur helm of de geldigheid van een keuringssticker en vaker aanwezig was in de keet of de directiekamer om gedrag te observeren. De centrale vraag verschoof van “Wat is de regel?” naar “Waarom doen we wat we doen?”. De veiligheidskundige werd in 2025 meer een bedrijfscultureel psycholoog dan een technisch inspecteur.

De kloof tussen ‘Work as Imagined’ en ‘Work as Done’

Een cruciaal inzicht dat in 2025 breed landde bij veiligheidsprofessionals, was het besef dat papieren veiligheid (Work as Imagined) vaak mijlenver afstaat van de werkelijkheid op de werkvloer (Work as Done). Onder druk van de SCL-audits moesten organisaties dit jaar met de billen bloot.

Veiligheidskundigen faciliteerden in 2025 duizenden ‘vloersessies’ waarbij de focus niet lag op het bestraffen van afwijkingen, maar op het begrijpen van de reden van de afwijking. Was de procedure te complex? Ontbrak het juiste gereedschap? Of was de tijdsdruk vanuit de planning simpelweg te hoog? Het bespreekbaar maken van deze ‘onwelgevallige waarheden’ werd de belangrijkste succesfactor voor het behalen van de felbegeerde SCLcertificering.

Leiderschap onder het vergrootglas

Misschien wel de meest ingrijpende ontwikkeling binnen de SCL-opmars was de focus op het management. In 2025 nog duidelijker dan voorheen dat een veiligheidscultuur staat of valt bij de ‘voorbeeldrol’. De invoering van de nieuwe VCA-eisen (versie 2017/6.0) per 1 juli 2025 versterkte dit door expliciete eisen te stellen aan leiderschapskwaliteiten.

De VK van 2025 moest daarom over de nodige portie durf beschikken. Het was het jaar waarin we directeuren aanspraken op hun gedrag tijdens een werkplekbezoek en waarin we managementteams coachten om niet alleen te sturen op euro’s en deadlines, maar ook op ‘psychologische veiligheid’. Want: in een team waar men elkaar niet durft aan te spreken op een onveilige situatie, is elk technisch hulpmiddel zinloos.

De rol van de externe keten

In 2025 zagen we dat cultuur niet langer ophoudt bij de eigen poort. Door de ketenverantwoordelijkheid die de SCL met zich meebrengt, moesten hoofdaannemers actiever worden in het begeleiden van onderaannemers en zzp’ers. De veiligheidskundige functioneerde hierbij als de kwaliteitsbewaker van de gehele keten. In plaats van ‘alleen’ te controleren op contracten, werd geïnvesteerd in gezamenlijke ‘start-werk-overleggen’ en gedeelde leerervaringen na incidenten.

Dit alles leidde ertoe dat veiligheid in 2025 verschoof van een concurrentievoordeel naar een collectieve verantwoordelijkheid.

SCL en VCA-max

Naast de opmars van de SCL, markeerde 2025 de introductie van VCA-MAX. Waar de ‘oude’ VCA-normen vaak nog werden bekritiseerd als een bureaucratisch systeem van vinklijsten en gekeurde materialen, richt VCA-MAX zich fundamenteel op de zachte kant van veiligheid: veilig gedrag.

Einde van de vinklijst-cultuur

Met de invoering van VCA-MAX is de focus verschoven van compliance (voldoe je aan de regel?) naar commitment (wil je veilig werken?). In de praktijk van 2025 betekende dit dat auditoren niet langer alleen naar certificaten van hijsmiddelen keken, maar ook interviews hielden met medewerkers op de werkvloer. De vraag “Heb je de LMRA gedaan?” werd vervangen door “Waarom was het vandaag nodig om de LMRA aan te passen?”. De perfecte match Voor bedrijven die al op Trede 3 van de ladder stonden, was de overstap naar VCAMAX een logische vervolgstap. VCA-MAX borgt namelijk de structuur die nodig is om de cultuurverandering van de SCL vast te houden. Voor de veiligheidskundige betekende dit het einde van twee gescheiden werelden: het managementsysteem en de cultuurinterventies konden in 2025 samensmelten tot één integrale aanpak.

Dit dwong de VK ook om kritisch naar het eigen instrumentarium te kijken. De traditionele toolboxmeeting is onder VCA-MAX getransformeerd tot een interactieve dialoog, waarbij de inbreng van de vakman zwaarder weegt dan de handtekening op de presentielijst.