Echt gehoord... “Als ie dat nou nog niet snapt, is hij echt dom.” Op zo’n opmerking kan ik best fel reageren. Want iederéén denkt anders. Laten we dat gegeven echt serieus nemen.

‘Anders denken’, daar is natuurlijk een bak vol verklaringen en termen voor. Neurodiversiteit, andere wereldbeelden, cultuurverschillen, communicatiemuren, taal, etc. Ik gebruik ze ook, afhankelijk van de situatie. Soms om iets uit te leggen, maar meestal in mijn hoofd om voor mezelf helder te krijgen hoe ik iets beter kan overbrengen.

Maar uiteindelijk komt het erop neer dat iedereen informatie anders verwerkt. Dat betekent dus dat niet iedereen automatisch begrijpt wat jij bedoelt. En als iemand het niet begrijpt, ligt dat niet aan onwil of onkunde (of zogenaamd dom zijn). Het betekent dat jouw uitleg niet goed aansluit op hoe de ander denkt. Dat is niet per se fout. Het is een signaal waar je wat mee moet.

Want hoe iemand denkt, heeft invloed op hoe iemand werkt… en dus ook hoe iemand omgaat met veiligheid op de werkvloer. Als jij iets op jouw manier uitlegt over veilig werken, kun je er niet klakkeloos vanuit gaan dat iedereen jou heeft begrepen of het op dezelfde manier oppakt. Je moet dus onderzoeken of iedereen jouw uitleg (verbaal of visueel) ook echt heeft begrepen. En ja, ik ga zeker nog wel eens de mist in. Ik ga vaak te snel. In mijn hoofd zie ik al waar we naartoe moeten en sla ik stappen over die voor een ander soms juist nodig zijn. Dat is echt geen kracht als het gaat om uitleggen. Daar moet ik me steeds weer bewust van blijven. Want wat voor mij logisch is, hoeft dat voor een ander helemaal niet te zijn.

Ik heb veel geleerd van het maken van instructies voor studenten, niveau A en voor anderstaligen. Dan word je gedwongen om terug te gaan naar de kern. Wat moet iemand echt weten en doen. Geen overbodige informatie, geen ingewikkelde zinnen, meer beelden. Maar misschien nog belangrijker is wat ik leer van de mensen zelf. Welke vragen worden gesteld, waar haken ze af, wat doen ze anders dan ik bedoelde. Dat zijn voor mij aanwijzingen dat ik mijn manier van communiceren moet aanpassen. Gelukkig helpt mijn non-verbale communicatie. Die is vaak niet te missen en helpt mijn boodschap overbrengen. Veiligheidskundigen hebben een hele praktische uitdaging. We zijn vaak sterk in inhoud. We kennen de regels, risico’s en maatregelen. Maar de stap naar echt veilig gedrag op de werkvloer vraagt meer. Niet alleen uitleggen, maar ook even checken. Veel van ons doen dat natuurlijk al, maar wat gebeurt er als wij niet op de werkvloer zijn? Is de direct verantwoordelijke zich ook bewust van de ‘communicatiestoornissen’? Wordt er dan nog steeds gecheckt of iemand het echt heeft begrepen?

Het zou zo fijn zijn als we meer gaan variëren in de manier waarop we communiceren. Immers, de één pakt het sneller op als je het laat zien. De ander heeft juist woorden nodig. Weer een ander moet het eerst doen. Door te variëren vergroot je de kans dat je iedereen bereikt. Ja, dat kost tijd, maar het heeft wel meer impact.

Met gezond boerenverstand kom je een heel eind, tot het misgaat
Op de werkvloer horen we vaak “gewoon je gezond boerenverstand gebruiken.”
Klinkt logisch, maar niet alle boeren hebben hetzelfde verstand.

Hou het simpel. Korte zinnen. Concrete voorbeelden. Wat moet iemand doen, wanneer en waarom. En laten we kritisch op onszelf zijn. Wat kan eruit zonder dat de boodschap verloren gaat. Ben ik je al kwijt met deze lange tekst? En misschien wel het belangrijkste. Laten we zorgen dat mensen zich veilig voelen om vragen te stellen. Zodra iemand denkt dat hij dom gevonden wordt, stopt het leren. Dan krijg je ja-knikken, maar geen begrip en mogelijk onveilig gedrag.

In het boek Als alle breinen werken van Saskia Schepers wordt mooi beschreven dat verschillen in denken geen probleem zijn, maar juist waardevol kunnen zijn. Ik heb veel geleerd over onze ‘communicatiestoornissen’ en door me hiervan bewust te blijven hoop ik het beste uit mensen te halen, door rekening te houden met hoe hun brein werkt. Mijn eigen comfortabele manier van communiceren werkt gewoon niet altijd. Als veiligheidsprofessional is het ontzettend belangrijk om te leren schakelen. Het brengt ons meer dan alleen betere communicatie. We voorkomen misverstanden die onveilige situaties kunnen veroorzaken. Handig(er) communiceren voorkomt ook frustratie, tijdsverspilling en een flinke energielek.

Ik denk dat we meer eigenaarschap kunnen creëren, als mensen echt begrijpen wat er van ze verwacht wordt. En we bouwen vertrouwen op, omdat ze zich serieus genomen voelen. Uiteindelijk gaat het niet om wat er is verteld, maar om wat de ander daarmee doet.

Dus stel jezelf vaker die ene vraag.
Je hebt het uitgelegd. Maar is het ook begrepen?