Afgebrokkelde kiezen en constante ademnood: dit doet Chroom-6 met je
De gezondheid van honderden werklozen is in gevaar gebracht door NS-dochter Nedtrain en de gemeente Tilburg, blijkt uit onderzoek van het Brabants Dagblad. De bijstandsklanten moesten treinen schuren, maar kregen niet genoeg bescherming tegen het kankerverwekkende Chroom-6. Terwijl Nedtrain alle kennis kon hebben. Justitie is een vooronderzoek gestart.
Zelfs als je het ziekmakende Chroom-6 buiten beschouwing laat, moet werken bij het Tilburgse reïntegratiebedrijf tROM tussen 2004 en 2011 al hels zijn geweest zijn. Fons Tannenbaum was er 2,5 jaar lang aan de slag. Hij hield er een posttraumatische stressstoornis aan over, zegt hij. "Toen ik daar werkte, was ik vaak ziek. Moest braken en spugen met bloed. Maar na twee dagen belde de projectleider dan weer op, dat ik toch moest komen. Anders werd ik gekort op mijn uitkering."
"Ik werkte 40 uur in de week. Iedereen daar. We hadden geen overall, geen werkschoenen, geen mondkapjes, niets. Als ik thuiskwam, zat ik onder het stof. Het eerste wat ik deed was douchen. En heel vaak mijn tanden poetsen, om de vieze metaalsmaak uit mijn mond te krijgen."
Brief van de gemeente
In 2016 krijgt de nare periode in de werkloods voor Tannenbaum en honderden andere (voormalig) bijstandsgerechtigden uit Tilburg en omgeving een nieuwe wending. Er valt een brief van de gemeente in de brievenbus, met de boodschap: u bent door het schuren van treinen mogelijk in aanraking geweest met Chroom-6. De lijst met aandoeningen die het gevolg kunnen zijn van blootstelling aan Chroom-6 is lang en huiveringwekkend. Op langere termijn kan het astma, een gat in het neustussenschot, contacteczeem, COPD en long- en neuskanker veroorzaken.
Veel oud-tROM'ers hebben na het lezen van de brief het gevoel dat er een verklaring is voor hun gezondheidsklachten. Oud-medewerker Nader loopt al tijden rond met pijn op zijn borst. Ali heeft het sinds 2006 ontzettend benauwd. Soms ligt hij in bed zó moeilijk adem te halen dat zijn vriendin denkt dat hij doodgaat. Remco op 't Hoog komt de werkplaats binnen met een vol gebit, maar zijn kiezen beginnen één voor één af te brokkelen, nadat hij in 2010 vertrekt. Of het door Chroom-6 komt, kan niemand met zekerheid zeggen. Frappant is het wel.
Werner Huijgen moest de bijstandsgerechtigden als trajectbegeleider helpen om een betaalde baan te vinden. Nu zit hij bang en verslagen thuis. "Ik heb ernstige darmklachten, ga naar de oogarts, de maag-darmspecialist, de dermatoloog, de kno-arts en de psycholoog. Achttien verschillende medicijnen slik ik. Elke ochtend moet ik overgeven, sinds ik bij tROM was. En ik ben 365 dagen per jaar verkouden."
Vriendenprijsje
Het treinenproject is in 2004 een initiatief van de gemeente, NS-dochter Nedtrain en het Spoorwegmuseum. Op papier is het allemaal goed geregeld. De werklozen knappen voor het museum treinen op. Nedtrain levert goed materiaal en houdt toezicht op het werk. Zo krijgt het Spoorwegmuseum voor een vriendenprijsje zijn treinen, kan de gemeente bijstandsgerechtigden (onder een zeer streng regime) arbeidsritme op laten doen en denkt Nedtrain bezig te zijn met maatschappelijk verantwoord ondernemen. En, beloven de partijen: alle drie zullen ze ervoor zorgen dat in de hal veilig wordt gewerkt.
Het woord Chroom-6 is bij de start van tROM in 2004 zeer waarschijnlijk nooit gevallen. Was dat wel gebeurd, dan waren de werklozen voor het schuurwerk vast wel voorzien van adequate gezichtsmaskers, hadden ze beschermende kleding gedragen, waren moderne schuurmachines aangerukt en zou de oude Nedtrain-hal zijn voorzien van afzuiging. Of het hele plan zou in de prullenbak zijn beland.
Mondkapjes
Nu krijgen de werklozen de boodschap: schuren en niet zeuren. Schuurmachines met afzuiger? De meeste ouddeelnemers hebben ze nooit gezien. Ze verklaren dat de mondkapjes vaak op waren, of vies van de verf of het stof. "Er was geen geld voor beschermingsmiddelen", zegt Remco op 't Hoog. Volgens hem vond de gemeente zelfs de suiker voor de koffie te duur. "Soms fietsten we zelf naar de bouwmarkt om nieuwe mondkapjes te halen."
Trajectbegeleider Huijgen heeft zelfs mondkapjes uit die tijd bewaard. Het zijn eenvoudige exemplaren, tegen hinderlijk stof. Tegen schadelijke stoffen bieden ze onvoldoende bescherming.
Uit onderzoek blijkt dat er op veiligheidsgebied nog veel meer fout ging. Zo was er van toezicht door Nedtrain niet of nauwelijks sprake. De gemeente stelde pas in het najaar van 2005 een wettelijk verplicht veiligheidsplan op. Daarin raadt een externe deskundige de gemeente aan om uit te zoeken welke gevaarlijke stoffen vrijkomen tijdens het werken in de hal. De gemeente liet dat na. Had zo'n onderzoek ook in 2005 al kunnen opleveren dat er Chroom-6 in het stof zat? Ja, zegt een deskundige, die regelmatig metingen naar Chroom-6 doet, tegen het AD.
Stofnest
Ook de Arbeidsinspectie, die in 2005 komt kijken na klachten over het vele stof, grijpt niet in. De ongewenste visite van de inspecteurs schudt ook de leiding van tROM niet wakker: het blijft er een stofnest.
Sommige tROM'ers keken met jaloezie naar de schuurhal van Nedtrain zelf, verderop op het terrein. Een Tilburgse oud-Nedtrainer bevestigt dat dáár rond 2004 wél met goede bescherming werd gewerkt. "Toen gebruikten we bij het schuren al een masker met stoffilter, dat je kon vervangen als het vol raakte." Ook werden machines aan een afzuiginstallatie gekoppeld en was er centrale afzuiging in de hal, vertelt de pensionaris. Kortom, van stof had je er geen last.
Voorkennis
Dat de bescherming bij Nedtrain door de jaren heen steeds beter werd, was natuurlijk niet voor niets. De NS - die in 2015 schijnbaar verbaasd bekendmaakte dat er verf met Chroom-6 op een oud treintype was aangetroffen - wist tot zeker halverwege de jaren 90 precies met wat voor gevaarlijke verf het werkte, blijkt uit onderzoek van het BD. In Het Utrechts Archief, waar duizenden historische documenten van de NS en Nedtrain liggen opgeslagen, zijn genoeg stukken die dat bewijzen. Zo is er een rapport uit 1979, waarin uitgebreid beschreven wordt dat verfspuiters in Tilburg werken met gele verf met daarin loodchromaat. Dat is een Chroom-6-verbinding.
Dat loodchromaat bepaald niet ongevaarlijk is, wisten ze ook in 1979 al, leert het rapport. Het is 'waarschijnlijk carcinogeen' en het is 'hoognodig' medewerkers ertegen te beschermen, blijkt uit Amerikaans onderzoek dat wordt aangehaald.
In 1987 ging een gespecialiseerde afdeling van de Spoorwegen, het Centrum voor Techniek en Onderzoek (CTO), zelfs 'met de verfindustrie in gesprek' om tot (onder meer NS-gele) verf zonder Chroom-6 te komen, lezen we. Zeker tot in 1993 doet de NS proeven om dat voor elkaar te krijgen.
Gele verf
Kortom, de NS wist donders goed dat het met Chroom-6 verf werkte, het zat zelfs in de gele verf waaraan iedereen de treinen herkent. En toen in de jaren 80 in Nederland echt begon door te dringen hoe gevaarlijk Chroom-6 was, werd de verf heel bewust uit de werkplaatsen verbannen.
Wat gebeurde er daarna met die kennis? Bij het hoofdkantoor van de spoorwegen in Utrecht houden ze de kaken stijf op elkaar. Archiefstukken van na de privatisering in 1995 zijn niet openbaar. Het voormalige CTO is nu onderdeel van het commerciële Dekra Rail. Ook dat bedrijf wil de krant niet te woord staan.
Zeker is dat Nedtrain alle in het verleden opgedane kennis volledig vergeten leek toen het in 2004 in het Tilburgse werklozenproject stapte. tROM begon gewoon, zonder waarschuwingen vooraf en zonder de mensen die het werk moesten doen deugdelijke bescherming te geven.
'Keihard misdrijf'
De onthulling dat Nedtrain over meer dan genoeg Chroom-6-kennis had kunnen beschikken, zal de gedupeerden alleen maar bozer maken. Rob Milo, een van de advocaten die de voormalige tROM'ers bijstaat, slijpt alvast de messen. "Met deze bewijzen in handen kom je wat mij betreft tot een keihard misdrijf. Mensen zijn hier blootgesteld aan gevaarlijke stoffen, omdat ze niet goed zijn beschermd. En dat terwijl de kennis over die gevaarlijke stoffen er bij bepaalde partijen was, of in elk geval had moeten zijn."
Een woordvoerder van het functioneel parket van het Openbaar Ministerie bevestigt dat het met een vooronderzoek naar het Chroom-6-schandaal in Tilburg bezig is. Het is nog te vroeg om te zeggen wie waarvan wordt verdacht, zegt de woordvoerder. "We zijn ons nog aan het oriënteren."
"Ik hoop echt dat er een strafzaak komt", zegt Natascha van de Put, oud-tROM'er en woordvoerder van een groep van meer dan honderd gedupeerden. "Wie hiervoor verantwoordelijk is, moet worden gestraft. Mensen bij de gemeente, topmensen bij Nedtrain."
Ilker Karadurmus - 's nachts wordt hij vaak wakker met heftige ademhalingsproblemen - hoopt dat de gemeente en Nedtrain toegeven dat ze fout hebben gehandeld. "En dat er nooit meer ergens op zo'n manier wordt gewerkt."
Bronnen: AD en Brabants Dagblad
Zelfs als je het ziekmakende Chroom-6 buiten beschouwing laat, moet werken bij het Tilburgse reïntegratiebedrijf tROM tussen 2004 en 2011 al hels zijn geweest zijn. Fons Tannenbaum was er 2,5 jaar lang aan de slag. Hij hield er een posttraumatische stressstoornis aan over, zegt hij. "Toen ik daar werkte, was ik vaak ziek. Moest braken en spugen met bloed. Maar na twee dagen belde de projectleider dan weer op, dat ik toch moest komen. Anders werd ik gekort op mijn uitkering."
"Ik werkte 40 uur in de week. Iedereen daar. We hadden geen overall, geen werkschoenen, geen mondkapjes, niets. Als ik thuiskwam, zat ik onder het stof. Het eerste wat ik deed was douchen. En heel vaak mijn tanden poetsen, om de vieze metaalsmaak uit mijn mond te krijgen."
Brief van de gemeente
In 2016 krijgt de nare periode in de werkloods voor Tannenbaum en honderden andere (voormalig) bijstandsgerechtigden uit Tilburg en omgeving een nieuwe wending. Er valt een brief van de gemeente in de brievenbus, met de boodschap: u bent door het schuren van treinen mogelijk in aanraking geweest met Chroom-6. De lijst met aandoeningen die het gevolg kunnen zijn van blootstelling aan Chroom-6 is lang en huiveringwekkend. Op langere termijn kan het astma, een gat in het neustussenschot, contacteczeem, COPD en long- en neuskanker veroorzaken.
Veel oud-tROM'ers hebben na het lezen van de brief het gevoel dat er een verklaring is voor hun gezondheidsklachten. Oud-medewerker Nader loopt al tijden rond met pijn op zijn borst. Ali heeft het sinds 2006 ontzettend benauwd. Soms ligt hij in bed zó moeilijk adem te halen dat zijn vriendin denkt dat hij doodgaat. Remco op 't Hoog komt de werkplaats binnen met een vol gebit, maar zijn kiezen beginnen één voor één af te brokkelen, nadat hij in 2010 vertrekt. Of het door Chroom-6 komt, kan niemand met zekerheid zeggen. Frappant is het wel.
Werner Huijgen moest de bijstandsgerechtigden als trajectbegeleider helpen om een betaalde baan te vinden. Nu zit hij bang en verslagen thuis. "Ik heb ernstige darmklachten, ga naar de oogarts, de maag-darmspecialist, de dermatoloog, de kno-arts en de psycholoog. Achttien verschillende medicijnen slik ik. Elke ochtend moet ik overgeven, sinds ik bij tROM was. En ik ben 365 dagen per jaar verkouden."
Vriendenprijsje
Het treinenproject is in 2004 een initiatief van de gemeente, NS-dochter Nedtrain en het Spoorwegmuseum. Op papier is het allemaal goed geregeld. De werklozen knappen voor het museum treinen op. Nedtrain levert goed materiaal en houdt toezicht op het werk. Zo krijgt het Spoorwegmuseum voor een vriendenprijsje zijn treinen, kan de gemeente bijstandsgerechtigden (onder een zeer streng regime) arbeidsritme op laten doen en denkt Nedtrain bezig te zijn met maatschappelijk verantwoord ondernemen. En, beloven de partijen: alle drie zullen ze ervoor zorgen dat in de hal veilig wordt gewerkt.
Het woord Chroom-6 is bij de start van tROM in 2004 zeer waarschijnlijk nooit gevallen. Was dat wel gebeurd, dan waren de werklozen voor het schuurwerk vast wel voorzien van adequate gezichtsmaskers, hadden ze beschermende kleding gedragen, waren moderne schuurmachines aangerukt en zou de oude Nedtrain-hal zijn voorzien van afzuiging. Of het hele plan zou in de prullenbak zijn beland.
Mondkapjes
Nu krijgen de werklozen de boodschap: schuren en niet zeuren. Schuurmachines met afzuiger? De meeste ouddeelnemers hebben ze nooit gezien. Ze verklaren dat de mondkapjes vaak op waren, of vies van de verf of het stof. "Er was geen geld voor beschermingsmiddelen", zegt Remco op 't Hoog. Volgens hem vond de gemeente zelfs de suiker voor de koffie te duur. "Soms fietsten we zelf naar de bouwmarkt om nieuwe mondkapjes te halen."
Trajectbegeleider Huijgen heeft zelfs mondkapjes uit die tijd bewaard. Het zijn eenvoudige exemplaren, tegen hinderlijk stof. Tegen schadelijke stoffen bieden ze onvoldoende bescherming.
Uit onderzoek blijkt dat er op veiligheidsgebied nog veel meer fout ging. Zo was er van toezicht door Nedtrain niet of nauwelijks sprake. De gemeente stelde pas in het najaar van 2005 een wettelijk verplicht veiligheidsplan op. Daarin raadt een externe deskundige de gemeente aan om uit te zoeken welke gevaarlijke stoffen vrijkomen tijdens het werken in de hal. De gemeente liet dat na. Had zo'n onderzoek ook in 2005 al kunnen opleveren dat er Chroom-6 in het stof zat? Ja, zegt een deskundige, die regelmatig metingen naar Chroom-6 doet, tegen het AD.
Stofnest
Ook de Arbeidsinspectie, die in 2005 komt kijken na klachten over het vele stof, grijpt niet in. De ongewenste visite van de inspecteurs schudt ook de leiding van tROM niet wakker: het blijft er een stofnest.
Sommige tROM'ers keken met jaloezie naar de schuurhal van Nedtrain zelf, verderop op het terrein. Een Tilburgse oud-Nedtrainer bevestigt dat dáár rond 2004 wél met goede bescherming werd gewerkt. "Toen gebruikten we bij het schuren al een masker met stoffilter, dat je kon vervangen als het vol raakte." Ook werden machines aan een afzuiginstallatie gekoppeld en was er centrale afzuiging in de hal, vertelt de pensionaris. Kortom, van stof had je er geen last.
Voorkennis
Dat de bescherming bij Nedtrain door de jaren heen steeds beter werd, was natuurlijk niet voor niets. De NS - die in 2015 schijnbaar verbaasd bekendmaakte dat er verf met Chroom-6 op een oud treintype was aangetroffen - wist tot zeker halverwege de jaren 90 precies met wat voor gevaarlijke verf het werkte, blijkt uit onderzoek van het BD. In Het Utrechts Archief, waar duizenden historische documenten van de NS en Nedtrain liggen opgeslagen, zijn genoeg stukken die dat bewijzen. Zo is er een rapport uit 1979, waarin uitgebreid beschreven wordt dat verfspuiters in Tilburg werken met gele verf met daarin loodchromaat. Dat is een Chroom-6-verbinding.
Dat loodchromaat bepaald niet ongevaarlijk is, wisten ze ook in 1979 al, leert het rapport. Het is 'waarschijnlijk carcinogeen' en het is 'hoognodig' medewerkers ertegen te beschermen, blijkt uit Amerikaans onderzoek dat wordt aangehaald.
In 1987 ging een gespecialiseerde afdeling van de Spoorwegen, het Centrum voor Techniek en Onderzoek (CTO), zelfs 'met de verfindustrie in gesprek' om tot (onder meer NS-gele) verf zonder Chroom-6 te komen, lezen we. Zeker tot in 1993 doet de NS proeven om dat voor elkaar te krijgen.
Gele verf
Kortom, de NS wist donders goed dat het met Chroom-6 verf werkte, het zat zelfs in de gele verf waaraan iedereen de treinen herkent. En toen in de jaren 80 in Nederland echt begon door te dringen hoe gevaarlijk Chroom-6 was, werd de verf heel bewust uit de werkplaatsen verbannen.
Wat gebeurde er daarna met die kennis? Bij het hoofdkantoor van de spoorwegen in Utrecht houden ze de kaken stijf op elkaar. Archiefstukken van na de privatisering in 1995 zijn niet openbaar. Het voormalige CTO is nu onderdeel van het commerciële Dekra Rail. Ook dat bedrijf wil de krant niet te woord staan.
Zeker is dat Nedtrain alle in het verleden opgedane kennis volledig vergeten leek toen het in 2004 in het Tilburgse werklozenproject stapte. tROM begon gewoon, zonder waarschuwingen vooraf en zonder de mensen die het werk moesten doen deugdelijke bescherming te geven.
'Keihard misdrijf'
De onthulling dat Nedtrain over meer dan genoeg Chroom-6-kennis had kunnen beschikken, zal de gedupeerden alleen maar bozer maken. Rob Milo, een van de advocaten die de voormalige tROM'ers bijstaat, slijpt alvast de messen. "Met deze bewijzen in handen kom je wat mij betreft tot een keihard misdrijf. Mensen zijn hier blootgesteld aan gevaarlijke stoffen, omdat ze niet goed zijn beschermd. En dat terwijl de kennis over die gevaarlijke stoffen er bij bepaalde partijen was, of in elk geval had moeten zijn."
Een woordvoerder van het functioneel parket van het Openbaar Ministerie bevestigt dat het met een vooronderzoek naar het Chroom-6-schandaal in Tilburg bezig is. Het is nog te vroeg om te zeggen wie waarvan wordt verdacht, zegt de woordvoerder. "We zijn ons nog aan het oriënteren."
"Ik hoop echt dat er een strafzaak komt", zegt Natascha van de Put, oud-tROM'er en woordvoerder van een groep van meer dan honderd gedupeerden. "Wie hiervoor verantwoordelijk is, moet worden gestraft. Mensen bij de gemeente, topmensen bij Nedtrain."
Ilker Karadurmus - 's nachts wordt hij vaak wakker met heftige ademhalingsproblemen - hoopt dat de gemeente en Nedtrain toegeven dat ze fout hebben gehandeld. "En dat er nooit meer ergens op zo'n manier wordt gewerkt."
Bronnen: AD en Brabants Dagblad
Datum: 06 november 2017
Auteur: DVK Redactie
© De Veiligheidskundige
Premium partners
Agenda
Vacatures
Process Safety Engineer (full-time)
HBO | Randstad, West
Adviseur veiligheid en gezondheid
HBO | Midden
Arbo & Preventie Coördinator
HBO, MBO | Oost
SHE Specialist | Safety, Health, Environmental | Food
HBO, MBO | West