Asbestdakenverbod kostbaar en onhaalbaar
Het uiterlijk in 2024 asbestvrij maken van Nederland betekent dat er in zes jaar tijd 95 miljoen vierkante meter asbestgolfplaat van de daken moet. Voorziene kosten: 3 miljard. De (volks)gezondheidsrisico’s van asbestdaken worden betwist, de asbestsaneringssector heeft onvoldoende capaciteit en de eigenaren van asbestvastgoed willen of kunnen het niet betalen. Toch houdt het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat vast aan 2024 als deadline, terwijl de wettelijke grondslag er nog niet is.
De concentratie van asbestvezels in de omgevingslucht is rond het jaar dat asbest werd verboden als bouwmateriaal (1994) scherp gedaald. Van ongeveer 3000 vezels per kubieke meter in de jaren zeventig en tachtig is dat nu slechts 35 vezels per m3. Door verwering en vervolgens afspoeling verdwijnt het merendeel van de vezels in het riool en – waar geen hemelwaterafvoersystemen zijn aangebracht – in de bodem. Jan van Willigenburg, asbestmeetdeskundige en voorzitter van de commissie 'Asbest in de Lucht' van NEN, hekelt de manier waarop de overheid gezondheidsredenen aanvoert om de versnelde sanering te rechtvaardigen. Het verbod op asbest in remvoeringen van auto’s (1991) is van beduidend grotere invloed op de hoeveelheid asbestvezels in de lucht dan de bijdrage van verwerende daken. De huidige wettelijke grenswaarde van 2000 vezels per m3 is al moeilijk meetbaar, maar de nieuwe kans-van-1-op-een miljoen-niveau die de Gezondheidsraad nu voorstelt is meer dan 200 keer zo laag en "niet op te sporen". Ook Henk Jans, asbestspecialist van GGD Brabant, vindt de opruimactie een 'doorgeschoten risicoreflex' en acht de geforceerde sanering onnodig. Jans ziet meer in een gefaseerde sanering, waarbij de meest risicovolle daken het eerst worden aangepakt.
Asbestdoden
Op dit moment overlijden er volgens de Gezondheidsraad ongeveer 1000 mensen per jaar aan asbestgerelateerde aandoeningen (bij ‘officiële’ cijfers zijn zeer veel kanttekeningen te plaatsen; consensus ontbreekt en het is bepaald geen zuivere wiskunde). Omdat asbestose, mesothelioom en asbestkanker (in De Monitor onterecht onder één noemer gebracht) zich meestal pas decennia na blootstelling aan asbest openbaren, zijn de sterfgevallen in de statistiek voornamelijk te wijten aan zware en langdurige blootstelling in een ver verleden. Die lange latentietijd maakt het gebruik van mortaliteitscijfers heikel. Ook het door toenmalig staatsecretaris Wilma Mansveld (I&M) gestelde doel (geen asbestslachtoffers meer in 2040) zal niet worden bereikt.
Ondernemers en particulieren draaien op voor de kosten
In De Monitor vertelt boerendochter Hiltje Terpstra dat zij de boerderij van haar ouders wil overnemen, maar dat ze de honderdduizend euro benodigd voor het vervangen van de daken van de stallen niet vóór 2024 kan opbrengen. Intussen is de boerderij op de markt onverkoopbaar. Verzekeraar Delta Lloyd is begonnen de dekking van de verzekering tot 2024 stapsgewijs af te bouwen. Overstappen helpt niet, want dat doen alle verzekeraars, vooruitlopend op de regelgeving. Terpstra toont de bouwvergunning van een van de stallen, waarin de gemeente stelt dat 'dakbedekking dient te bestaan uit antracietgrijze asbestcementplaten'.
Rob Ekkers van de Contactgroep Asbestwoningen staat De Monitor te woord in een wijk in Dordrecht, waar wand- en dakbeplating van asbestleien wordt gesaneerd. Kosten: 450 euro per vierkante meter. Overheidssubsidie: 4,5 euro/m2. Tien procent van de eigenaren krijgt de financiering niet rond, maar de aannemer is reeds aan de slag.
Staatsbosbeheer
De hoge kosten van asbestsanering hebben een ongunstig bijeffect. Staatsbosbeheer wordt steeds vaker geconfronteerd met illegale dump van sloopasbest. Sjaak Smits, boswachter bij Staatsbosbeheer Brabant-Oost toont De Monitor een met lint afgezet perceel waar het asbestpuin van een gesloopte varkensstal ligt. Het betreft circa twaalf kubieke meter asbest. Staatsbosbeheer mag het opruimen. Smits: "De overheid moet ‘nette afvoer’ stimuleren en zorgen voor een tegemoetkoming in de kosten om dit soort excessen te voorkomen".
'2024' nog geen voldongen feit
Zoals ook in de uitzending van De Monitor duidelijk werd gemaakt, is het asbestdakenverbod nog niet verankerd in de wet, ondanks alle ‘geaccepteerde’ wijzigingsvoorstellen, intentieverklaringen, instemmingen, beleidsbewegingen en subsidieregelingen die vooruitlopen op het verbod. Ook de rijksoverheid beperkt zich in de asbestregels tot de mededeling dat 'de regering asbestdaken per 2024 wil verbieden'. Op dit moment gelden nog steeds het Asbestverwijderingsbesluit 2005, het Bouwbesluit 2012 en vele arboregels die iets zeggen over de beroepsmatige omgang met asbest. Vele belanghebbenden strijden intussen voor heroverweging van het voorgenomen verbod op redelijke gronden, ook de 'asbestbranche' zelf. Hoogleraar Ira Helsloot noemde op 2 juni 2016 de voorgenomen versnelde sanering al 'weggegooid geld voor schijnveiligheid'. En dan is er nog het Adviescollege Toetsing Regeldruk (toen Actal), dat de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, Sharon Dijksma, op 2 juni 2017 wees op hoge kosten in verhouding tot de verwachte opbrengst. In de brief meldde de rechtsvoorganger van de ATR bijna terloops dat de overheid voorbarig was in de communicatie aangaande de status van het 'Asbestverbod 2024'.
Kijk de uitzending terug van DeMonitor op 22 mei 2018
Bronnen: De Monitor (KRO-NCRV), NU.nl, AD, website ATR
De concentratie van asbestvezels in de omgevingslucht is rond het jaar dat asbest werd verboden als bouwmateriaal (1994) scherp gedaald. Van ongeveer 3000 vezels per kubieke meter in de jaren zeventig en tachtig is dat nu slechts 35 vezels per m3. Door verwering en vervolgens afspoeling verdwijnt het merendeel van de vezels in het riool en – waar geen hemelwaterafvoersystemen zijn aangebracht – in de bodem. Jan van Willigenburg, asbestmeetdeskundige en voorzitter van de commissie 'Asbest in de Lucht' van NEN, hekelt de manier waarop de overheid gezondheidsredenen aanvoert om de versnelde sanering te rechtvaardigen. Het verbod op asbest in remvoeringen van auto’s (1991) is van beduidend grotere invloed op de hoeveelheid asbestvezels in de lucht dan de bijdrage van verwerende daken. De huidige wettelijke grenswaarde van 2000 vezels per m3 is al moeilijk meetbaar, maar de nieuwe kans-van-1-op-een miljoen-niveau die de Gezondheidsraad nu voorstelt is meer dan 200 keer zo laag en "niet op te sporen". Ook Henk Jans, asbestspecialist van GGD Brabant, vindt de opruimactie een 'doorgeschoten risicoreflex' en acht de geforceerde sanering onnodig. Jans ziet meer in een gefaseerde sanering, waarbij de meest risicovolle daken het eerst worden aangepakt.
Asbestdoden
Op dit moment overlijden er volgens de Gezondheidsraad ongeveer 1000 mensen per jaar aan asbestgerelateerde aandoeningen (bij ‘officiële’ cijfers zijn zeer veel kanttekeningen te plaatsen; consensus ontbreekt en het is bepaald geen zuivere wiskunde). Omdat asbestose, mesothelioom en asbestkanker (in De Monitor onterecht onder één noemer gebracht) zich meestal pas decennia na blootstelling aan asbest openbaren, zijn de sterfgevallen in de statistiek voornamelijk te wijten aan zware en langdurige blootstelling in een ver verleden. Die lange latentietijd maakt het gebruik van mortaliteitscijfers heikel. Ook het door toenmalig staatsecretaris Wilma Mansveld (I&M) gestelde doel (geen asbestslachtoffers meer in 2040) zal niet worden bereikt.
Ondernemers en particulieren draaien op voor de kosten
In De Monitor vertelt boerendochter Hiltje Terpstra dat zij de boerderij van haar ouders wil overnemen, maar dat ze de honderdduizend euro benodigd voor het vervangen van de daken van de stallen niet vóór 2024 kan opbrengen. Intussen is de boerderij op de markt onverkoopbaar. Verzekeraar Delta Lloyd is begonnen de dekking van de verzekering tot 2024 stapsgewijs af te bouwen. Overstappen helpt niet, want dat doen alle verzekeraars, vooruitlopend op de regelgeving. Terpstra toont de bouwvergunning van een van de stallen, waarin de gemeente stelt dat 'dakbedekking dient te bestaan uit antracietgrijze asbestcementplaten'.
Rob Ekkers van de Contactgroep Asbestwoningen staat De Monitor te woord in een wijk in Dordrecht, waar wand- en dakbeplating van asbestleien wordt gesaneerd. Kosten: 450 euro per vierkante meter. Overheidssubsidie: 4,5 euro/m2. Tien procent van de eigenaren krijgt de financiering niet rond, maar de aannemer is reeds aan de slag.
Staatsbosbeheer
De hoge kosten van asbestsanering hebben een ongunstig bijeffect. Staatsbosbeheer wordt steeds vaker geconfronteerd met illegale dump van sloopasbest. Sjaak Smits, boswachter bij Staatsbosbeheer Brabant-Oost toont De Monitor een met lint afgezet perceel waar het asbestpuin van een gesloopte varkensstal ligt. Het betreft circa twaalf kubieke meter asbest. Staatsbosbeheer mag het opruimen. Smits: "De overheid moet ‘nette afvoer’ stimuleren en zorgen voor een tegemoetkoming in de kosten om dit soort excessen te voorkomen".
'2024' nog geen voldongen feit
Zoals ook in de uitzending van De Monitor duidelijk werd gemaakt, is het asbestdakenverbod nog niet verankerd in de wet, ondanks alle ‘geaccepteerde’ wijzigingsvoorstellen, intentieverklaringen, instemmingen, beleidsbewegingen en subsidieregelingen die vooruitlopen op het verbod. Ook de rijksoverheid beperkt zich in de asbestregels tot de mededeling dat 'de regering asbestdaken per 2024 wil verbieden'. Op dit moment gelden nog steeds het Asbestverwijderingsbesluit 2005, het Bouwbesluit 2012 en vele arboregels die iets zeggen over de beroepsmatige omgang met asbest. Vele belanghebbenden strijden intussen voor heroverweging van het voorgenomen verbod op redelijke gronden, ook de 'asbestbranche' zelf. Hoogleraar Ira Helsloot noemde op 2 juni 2016 de voorgenomen versnelde sanering al 'weggegooid geld voor schijnveiligheid'. En dan is er nog het Adviescollege Toetsing Regeldruk (toen Actal), dat de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, Sharon Dijksma, op 2 juni 2017 wees op hoge kosten in verhouding tot de verwachte opbrengst. In de brief meldde de rechtsvoorganger van de ATR bijna terloops dat de overheid voorbarig was in de communicatie aangaande de status van het 'Asbestverbod 2024'.
Kijk de uitzending terug van DeMonitor op 22 mei 2018
Bronnen: De Monitor (KRO-NCRV), NU.nl, AD, website ATR
Datum: 24 mei 2018
Auteur: DVK Redactie
© De Veiligheidskundige
Premium partners
Agenda
Vacatures
HSE Officer
HBO | Zuid
Process Safety Engineer (full-time)
HBO | Randstad, West
KAM Coordinator
HBO | Zuid
QHSE Adviseur
HBO | Randstad, West