Ctgb wil strengere beoordeling kankerrisico's
Het Ctgb (College toelating gewasbeschermingsmiddelen en biociden) kondigde aan dat de internationale richtlijnen voor de beoordeling van kankerrisico’s van bestrijdingsmiddelen moeten worden aangescherpt. In een brief aan minister Wiersma van LNV schrijft de toelatingsautoriteit dat ‘nieuwe inzichten’ om een strenger kader vragen, zonder dat bestaande toelatingen (zoals van glyfosaat) per direct worden heropend. Het Ctgb wil hierbij samenwerken met nationale instituten zoals het RIVM en Europese instanties om de beoordelingscriteria te harmoniseren en te verzwaren.
De Wereldgezondheidsorganisatie concludeerde in 2015 dat glyfosaat 'waarschijnlijk kankerverwekkend' is voor mensen. Uit de eenzijdige test bleek namelijk dat er bij proefdieronderzoek een - licht - statistisch significant verband was met kanker. Het Ctgb heeft deze conclusie destijds terzijde geschoven. Vorig jaar is het meest gebruikte anti-onkruidmiddel opnieuw voor tien jaar toegelaten op de Europese markt.
Kritiek op statistische toets
Vorige maand toonde onderzoek van Zembla aan dat het Ctgb jarenlang bij kankertests van proefdieren een tweezijdige statistische toets gebruikte. Wetenschappers constateren dat deze methode ‘risico’s op kanker’ maskeerde, omdat een tweezijdige toets twee keer zoveel tumoren eist voor statistische significantie. Op 14 mei legde Zembla-journalist Ton van der Ham uit hoe Zembla met moeite de werkwijze blootlegde. Volgens onder meer KNAW-directeur De Snoo was de methode ‘slechte statistiek’ in het voordeel van fabrikanten. Ctgb-woordvoerders erkennen inmiddels dat een strengere, éénzijdige analyse meestal de voorkeur heeft, maar benadrukken dat de definitieve beoordeling niet louter op één toetsstuk mag rusten.
Internationale samenwerking en advies
Op een expertise-bijeenkomst in februari, met deelname van onder meer RIVM-onderzoekers, pleitten experts ervoor om voortaan eenduidig (éénzijdig) te toetsen. Dat advies heeft het Ctgb overgenomen; in de nieuwe werkwijze geldt het strengste toetsingskader als uitgangspunt. Tegelijk stelt het college dat een strengere toets niet per se tot andere toelatingsbesluiten leidt: de conclusie over de kankerverwekkendheid van een stof is volgens Ctgb 'niet alleen afhankelijk van de statistische toetsing'. Het RIVM en Europese agentschappen als EFSA en ECHA zullen worden betrokken bij de verdere aanscherping van de internationale richtlijnen.
Gevolgen voor arbeidsveiligheid
Bestrijdingsmiddelen kunnen via inademing of huidcontact ernstige gezondheidsklachten veroorzaken, waaronder luchtweg- en huidaandoeningen en mogelijk kanker. De Arbowet verplicht werkgevers om een veilige werkplek te bieden, waarbij in de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) de blootstelling aan deze stoffen nauwkeurig moet worden beoordeeld. Strengere richtlijnen kunnen betekenen dat bedrijven nog voorzichtiger omgaan met middelen die als (waarschijnlijk) kankerverwekkend worden gezien. Ook al is herbeoordeling van stoffen zoals de veelbesproken onkruidbestrijder glyfosaat volgens het Ctgb 'nog niet aan de orde', de discussie onderstreept dat sectoren voorbereid moeten zijn op aangescherpte veiligheidsmaatregelen en gericht toezicht.
Verschil eenzijdige / tweezijdige test
Eenzijdig: je kijkt alleen of er méér tumoren zijn bij proefdieren die het bestrijdingsmiddel kregen, vergeleken met een controlegroep. Je gaat dus uit van het vermoeden dat de stof kanker kan veroorzaken. Gevolg: Je hebt minder tumoren nodig om te zeggen dat het verschil “statistisch significant” is.
Tweezijdig: je kijkt zowel of er méér als minder tumoren zijn dan bij de controlegroep. Je onderzoekt dus beide richtingen, zonder voorkeur. Gevolg: Je hebt meer tumoren nodig om hetzelfde bewijs te leveren dat de stof kankerverwekkend is.
Bij kankertests is men meestal geïnteresseerd in of een stof gevaarlijker is, dus dan is een eenzijdige test logischer. Het Ctgb gebruikte lange tijd een tweezijdige test, wat de drempel om risico’s aan te tonen hoger maakte – en dat werkte in het voordeel van producenten.
Bronnen: Brief Ctgb aan minister Wiersma, Zembla, agriholland.nl
