NVVK 70 jaar

Pagina 1 van 2

De Nederlandse Vereniging voor Veiligheidskunde (NVVK) vierde op donderdag 16 november 2017 haar veertiende lustrum. Tweehonderd van de circa 2800 leden waren aanwezig op de ledenvergadering en aansluitende viering in het Nationaal Militair museum te Soesterberg.

Het werd een bewogen bijeenkomst waar een nieuw hoofdbestuur werd gekozen, prima koffie en maaltijden werden verstrekt en waar – voor wie zich daar tijd voor gunde – de uitgebreide collectie historisch militair materieel van het museum kon worden bewonderd. Zelfs vanuit de presentatiezaal was die collectie niet te missen: achter de sprekers en het projectiescherm waren door de glazen wand de legergroene pantservoertuigen van de landmacht en de grijze vliegtuigen en helikopters van de marine en de luchtmacht te zien. Het vliegend oorlogstuig wordt grotendeels hangend aan de staalconstructie van het gebouw tentoongesteld, boven de individuele bezoekers en de schoolklassen die zich met vragenformulieren tussen de collectie door bewegen. Beroepsmatige risicodenkers zullen zich hebben afgevraagd hoe de vele tonnen staal en aluminium de zwaartekracht trotseerden, welke veiligheidsfactor in de berekening van de bevestigingen was meegenomen en welke zwiepers de objecten zouden maken bij het falen van een van de vele ankerpunten of kabels. Dat was echter niet het beoogde point of focus; dat betrof namelijk de koers en de toekomst van de NVVK, de formele vergaderstukken, het onderlinge contact en enkele vakinhoudelijke zaken. Het dagthema: veiligheid is mensenwerk.

Arboriginals
De verschillende delen van het dagprogramma werden verlevendigd en aaneengepraat door de Arboriginals. Jelle de Bruijn en Jos Bus wezen het oudste aanwezige lid aan als BHV’er-van-dienst (dan blijft de rust bewaard) en putten zich uit in het presenteren van aan de vereniging gerelateerde historische feiten. Er was een prominente rol weggelegd voor de tijdcapsule, een 70 jaar geleden begraven koffertje met gedateerde veiligheidskundige inhoud. Op wat deukjes na bleek het aluminium koffertje de condities onder de grond prima te hebben weerstaan, net als de artikelen erin. Tot de verrassende inhoud behoorden een feestelijke houder voor rookwaren, een keukenklok (op vijf voor twaalf; toen ook al) een Verbandtrommel A, een regenjas en vele historische documenten.  ’s Middags vond de plechtige benoeming plaats van de sleutelbeheerder, die over 70 jaar het koffertje met de vernieuwde inhoud mag openen. Die bestaat onder andere uit door de aanwezigen ingevulde formulieren, waarop ze hun toekomstverwachting hebben geschetst. Over 70 jaar zal de tijdscapsule opnieuw onderdeel zijn van de lustrumviering.

Quiz: imagoschade door een near miss
De sleutelbeheerder van de tijdcapsule, Sylvester van den Akker, verwierf zijn eervolle taak door het winnen van de veiligheidskundige quiz, gejureerd door veiligheidskundig historicus Walter Zwaard. Het betrof een leerzame serie ‘veiligheidskundige’ vragen die door de zaal werden beantwoord via het petje-op/petje-af-systeem, maar dan met een wegwerpmaskertje (type P1, zónder CE-markering!). Voor de afvalrace waren 21 lastige vragen nodig totdat de nummer twee, Gerard de Groot, door Sylvester werd verslagen. De laatste wist het juiste antwoord op de vraag naar het jaargetijde waarin de historische groepsfoto van de 'club van veiligheidsinspecteurs' was genomen. Alle inspecteurs op de foto waren gekleed in een regenjas, waarvan één exemplaar in de tijdcapsule bewaard was gebleven. Met de op de foto getoonde bijeenkomst werd de basis gelegd voor de beroepsvereniging van veiligheidstechnici, die later NVVK zou gaan heten. Een nuttig weetje, hoewel het ook geen kwaad kan om te beseffen dat de op plaats twee en drie geëindigde dames bij een missverkiezing beide 'Near Miss' zijn. Net als de onfortuinlijke Gerard.

Vliegveiligheid en Crew Resource Management (CRM) in de zorg
Het middagprogramma was grotendeels gereserveerd voor een presentatie van Marck Haerkens, Chirurg én vlieger. Met zijn organisatie Wings of Care zet hij zich succesvol in om het multidisciplinair teamfunctioneren in de zorg te verbeteren. Daarbij maakt hij gebruik van een aangepast teamconcept (Crew Resource Management-CRM) uit de militaire luchtvaart. Beide zijn namelijk hoogkritische werkdomeinen, waar fouten direct fatale gevolgen kunnen hebben. Zijn CRM-project op de Intensive Care van het Radboud UMC werd in 2013 bekroond met de nationale ZorgVeiligPrijs van de Inspectie Gezondheidszorg. Dit jaar promoveerde hij op het proefschrift ‘Human Factors and Team performance’ waarin de positieve impact van CRM op de patientenzorg werd aangetoond. Haerkens is een uitstekende spreker die kan putten uit een rijk medisch en militair verleden. Marck heeft 19 jaar in gesplitste werkweken in twee domeinen gewerkt: als chirurg en traumahelikopterarts in verschillende ziekenhuizen, en als vlieger bij de Koninklijke Luchtmacht op onder meer de Apache gevechtshelikopter. Gemotiveerde en hoogopgeleide professionals slagen niet altijd in hun doelen te bereiken. Haerkens wijt dat niet aan kennis, toewijding of aan apparatuur en procedures, maar aan de interface tussen professionals en hun werkomgeving; de manier waarop alles samenwerkt en in elkaar grijpt. De Human Factors. De focus op individueel presteren kan daarbij averechts werken op de prestatie van een team als geheel.

Human Factors
Human Factors bestaan uit de interactie tussen jezelf en de anderen, de software (procedures en regels), de hardware (apparatuur en technologie) en de omgeving (fysiek, organisatorisch, politiek en economisch). Dat alles is niet constant, maar het reageert sterk op elkaar. Haerkens focust op de liveware (jijzelf en de anderen), refereert aan enkele incidenten in de luchtvaart en vraagt de zaal om definities van begrippen en toont veelzeggende filmpjes van twee verschillende werkwijzen in Emergency Rooms van ziekenhuizen. Ziekenhuizen en hun personeel ervaren druk van patiëntenplatforms, verzekeraars en inspecties. Ze moeten, ondanks stress en bijvoorbeeld fusies en overnames, een gezond en professioneel werkklimaat handhaven in een omgeving waar de fouttolerantie nul is. De inspectiedruk maakt dat de verleiding om aan window-dressing te doen groot is en de genoemde fusies leiden tot hyperspecialisatie, wat vervolgens weer hogere eisen stelt aan de samenwerking.

Professionele assertiviteit
De mechanismen die Haerkens beschrijft zijn herkenbaar voor iedereen die zich bezighoudt met teamwork, tijdsdruk en protocollen, met name in hoogkritische omgevingen. Het gaat er Haerkens om hoe je ‘het volkje’ (de selectie van professionals) dat onder druk topprestaties moet leveren tot veilig samenwerken beweegt. Elke operator is een individu dat persoonlijk wenst te presteren. Maar die operator is een mens die ook te maken heeft met de situatie thuis, met slapeloosheid, relatieproblemen en andere dagelijkse beslommeringen. En met angsten en ervaringen bij bepaalde werkzaamheden in het verleden. Dat is hogelijk van invloed op het functioneren en het kan niet anders dan dat het een keer tot een fout leidt.
Om de kans op calamiteiten te verminderen moet er een werkverhouding zijn waarin een eindverantwoordelijke luistert en zich laat corrigeren. Een Captain in een militaire cockpit heeft zijn verantwoordelijkheden, maar persoonlijk leiderschap is iets wat ingebed is en wat je als organisatie moet faciliteren. Dat is een wezenlijk andere kwaliteit dan de expert power (inhoudelijke kennis) van een persoon, en iets waar veel leidinggevenden die in de praktijk naar die positie zijn opgeklommen tegenaan lopen. De prestatie van een team heeft alles te maken met professionele assertiviteit van de leden van de crew.

Team performance
Haerkens keert terug naar het ziekenhuis en geeft een voorbeeld uit een Amerikaans traumacentrum waar hij een tijd mocht werken: "Ik moest als chirurg niet alleen een arbeidsovereenkomst en de protocollen van het ziekenhuis ondertekenen, maar ook een verklaring waarin ik beloofde dat ik met mijn collega-professionals zou omgaan zoals het ziekenhuis dat verwachtte. Dat vond ik vrij opmerkelijk – want ik was toch die aardige Nederlander –, maar begreep het wel. Er is binnen het werkproces en de communicatie een dwingende set afspraken. Een leider moet bijvoorbeeld kritiek van anderen, op de juiste manier gebracht, als input op het proces waarderen en overwegen. Informatieoverdracht, een korte briefing van de leider, is nodig, ook als de professionals staan te popelen om aan de slag te gaan. Procedures als het herhalen van opdrachten door de ontvanger van de boodschap (zoals bij luchtvaartcommunicatie) voorkomen miscommunicatie en helpen bij het onthouden. Binnen de teamdynamiek kan de spanning en de gedrevenheid zelfs omslaan in zeer negatief gedrag, iets wat je absoluut niet wilt. De omgeving in een traumacentrum is wat dat betreft extreem uitdagend. Vakmanschap is niet hetzelfde als leiderschap en beide zijn noodzakelijk." 

De rol van de professional in het proces
Om tot veilig teamgedrag te komen dient een leider (of procesontwerper) ervoor te zorgen dat er een gestructureerde set afspraken ligt, een gedragsstandaard die geldt zodra je in de werkomgeving komt, of dat nu een operatiekamer is of een controlekamer van een kerncentrale. Daarbij loop je aan tegen beperkingen van jezelf en van de professionals om je heen. De teamleden moeten hun (tijdelijke) beperkingen durven melden en dat moet ook worden geaccepteerd. Haerkens: "Als je prestatie definieert als het optimaal kunnen uitvoeren van een proces met geminimaliseerd risico, dan voorkom je de strikte scheiding tussen de – dan ‘opgelegde’– procesveiligheid en de persoonlijke vakinhoudelijke competenties. Veiligheid wordt dan presteren. Het scheiden van die twee creëert een onveilige werkklimaat en helaas zie ik dat nog te vaak. Zelfs universiteiten en ziekenhuizen maken regelmatig die fout. De veiligheidskundige heeft zijn expertise en de operateur ook, maar dat wil niet zeggen dat topexperts ook een topteam maken. Je moet je afvragen hoe jij met je kennis en kunde binnenkomt in het proces en wat de gewenste teamprestatie is."

Toekomst NVVK
Onder een bijna geheel nieuw bestuur maakt de NVVK zich op voor een frisse toekomst. De vereniging bezint zich op haar taken en op de manier waarop de naar schatting 7.000 niet-aangesloten veiligheidsprofessionals kunnen worden bewogen zich aan te sluiten. De afgelopen zeventig jaar heeft de veiligheidskunde een stormachtige ontwikkeling doorgemaakt. Als de tendens zich voortzet, zullen het nut en bestaansrecht van de NVVK alleen maar verder groeien. DeVeiligheidskundige wenst de NVVK alle succes.

Zie ook www.veiligheidskunde.nl en www.wingsofcare.nl