Rapport Samsom over sanering Thermphos-terrein

Het Rijk, de provincie Zeeland en havenbedrijf Zeeland Seaports moeten de kosten voor de sanering van het terrein van de Vlissingse fosforfabriek Thermphos gelijk verdelen. Dat is het advies van de commissie-Samsom, die de problemen rond de ontmanteling van de fabriek onderzocht. Tot nu toe betaalde het Rijk nog niet mee aan de sanering.

"Om de impasse te beëindigen dient te worden afgestapt van de aanpak waarbij iedere partij het deel waarvoor zij verantwoordelijk is juridisch zoveel mogelijk tracht te beperken", zegt de commissie in de aanbevelingsbrief. "Succes is alleen mogelijk als vanaf nu door alle partijen gezamenlijk verantwoordelijkheid wordt genomen voor de volledige saneringsopgave."

Asbest
Ruim vijf jaar geleden ging de fabriek failliet, waardoor ruim 600 mensen op straat kwamen te staan. Toen de sanering van de grond rond het bedrijf begon, bleek het terrein ernstig vervuild te zijn met fosforslib, asbest en licht-radioactief materiaal. De kosten van de sanering worden geschat op 170 miljoen euro, terwijl de opbrengst van de boedel ongeveer 40 miljoen is.
Het geld voor de sanering was in 2016 op, maar het terrein was toen nog altijd niet schoon. De provincie Zeeland, toezichthouder van het terrein, en grondeigenaar Zeeland Seaports zijn het sindsdien niet eens over de verdeling van de opgelopen saneringskosten. Ondertussen betaalt de provincie 700.000 euro per maand aan het brandveilig houden van het terrein.

Complexe operatie
De commissie benadrukt dat de sanering een ingewikkelde operatie is. "Nergens ter wereld is een dergelijke sanering eerder verricht, althans niet met inachtneming van de strenge milieuregels zoals die in Nederland gelden."
"De sanering is daarbij nog verder bemoeilijkt, omdat voorafgaand aan en tijdens de afwikkeling van het faillissement van Thermphos operationele beslissingen zijn genomen die de sanering nog lastiger maakten. Zo zijn er extra afvalstoffen gegenereerd en is een verantwoorde verwerking daarvan door het abrupt stilleggen van de installaties, ernstig bemoeilijkt."

Reacties uit de Provinciale Staten
Statenleden zijn niet te spreken over de 27 miljoen euro die de provincie zou moeten betalen om het vervuilde Thermphosterrein te saneren. Dat blijkt uit de eerste reacties op het rapport 'Saneren doe je Samen' van Diederik Samsom. Uit het onderzoek komt naar voren dat er voor de sanering nog 83 miljoen euro nodig is. In het advies staat dat het Rijk, de provincie en Zeeland Seaports alle drie evenveel moeten betalen.
Harold van de Velde van de SGP vindt dat elke euro die naar Thermphos gaat te veel is. "Er is al veel geld vanuit de provincie in Thermphos gestoken. Daarbij komt dat ik me afvraag waar we het geld vandaan moeten halen."
Peter van Dijk van de PVV vraagt zich af of het bij die 83 miljoen euro blijft. "Volgens mij is het gewoon een tussenstand. Bij Thermphos hebben we in het verleden gezien dat de saneringskosten steeds maar hoger werden." Dat het Rijk meebetaalt vindt de PVV een prima idee, maar dat ook de provincie moet meebetalen valt hem tegen. "Europa heeft ervoor gezorgd dat Thermphos failliet ging door niks te doen tegen de concurrentie uit Kazachstan. Europa moet dus meebetalen."
Thermphos is 21 november 2012 failliet verklaard. Het bedrijf had op dat moment al anderhalve maand uitstel van betaling. Het bedrijf was onderworpen aan strenge controles door de overheid. Thermphos moest grote investeringen doen om de uitstoot van afvalstoffen te minimaliseren. Het bedrijf had ook veel last van concurrentie uit Kazachstan dat fosfor onder de kostprijs in Europa verkocht.
Kees Bierens van de VVD vindt het positief dat nu ook het Rijk in het advies van Samsom genoemd wordt als betalende partij. "Maar het deel dat het Rijk eraan meebetaalt had fors meer mogen zijn. Wat dat betreft is dit een forse aderlating." Dat Samsom het geld onder andere op wil halen door de wegenbelasting voor de Zeeuwen te verhogen is onacceptabel voor de VVD. "Je kunt de Zeeuw niet laten opdraaien voor Thermphos. Zeker niet in een provincie waar mensen al meer dan gemiddeld afhankelijk zijn van de auto vanwege de uitgestrektheid van het gebied."
Ton Veraart van D66 is net als zijn VVD-collega blij met het Rijk als betalende partij. Maar ook hij vindt dat de provincie te veel moet betalen. "Het zou naar draagkracht verdeeld moeten worden. Het is wel heel simpel bedacht om het totale bedrag door drie te delen. 27 miljoen euro is voor het Rijk een schijntje, voor de provincie is het hartstikke veel. En daarbij komt dat ook Europa een betalende partij zou moeten zijn."
Ger van Unen van de SP is duidelijk: "De sterkste schouders moeten het meest betalen. En dat is natuurlijk het Rijk. Het totale bedrag in drie gelijke stukken verdelen is oneerlijk. Ik vind dat Samsom ons met dit rapport een flinke loer draait. En daarbij komt dat ook Europa moet meebetalen, want die heeft Thermphos bewust kapot gemaakt."
Het CDA kijkt uit naar de toelichting van Samsom op het rapport. "Als het goed is worden we volgende week bijgepraat", zegt Jeffrey Oudeman. "Ik ben heel benieuwd wat Samsom over Europa te zeggen heeft. Fijn in ieder geval dat ook het Rijk nu meebetaalt, maar of het haalbaar is voor de provincie om dat geld bij elkaar te krijgen is nog maar de vraag."

Bronnen: Omroep Zeeland en NOS