Sociale veiligheid in het ov onder druk

Bij NS en GVB is onrust over plannen om veiligheids- en servicemedewerkers anders in te zetten. Op het spoor wil FNV Spoor meer duidelijkheid over het nieuwe inzetmodel voor Veiligheid & Service (V&S). In Amsterdam waarschuwt de ondernemingsraad van GVB voor de gevolgen als er minder vaak conducteurs op trams aanwezig zijn. De situaties zijn verschillend. Toch is de zorg hetzelfde: sociale veiligheid mag niet afhangen van onduidelijke plannen, te weinig personeel of een te groot vertrouwen op flexibiliteit en technologie.

Bij NS liep het overleg over een nieuw inzetmodel voor Sociale Veiligheid eerder dit jaar vast. FNV Spoor kon niet akkoord gaan met de plannen. Volgens de bond ontbrak een goede basis voor een veilig model. Er zouden te weinig volledig bevoegde V&S-collega’s zijn. Ook is volgens FNV nog niet duidelijk wat de gevolgen zijn van minder vaste back-upstations, meer flexibele back-upstations en nieuwe functies zoals V&S Light.
Ook bij GVB gaat het om de toekomst van toezicht, service en veiligheid. Medewerkers maken zich zorgen over plannen waarbij op sommige tramlijnen mogelijk geen conducteur meer aanwezig is. De ondernemingsraad vreest dat GVB daarmee lessen uit het verleden vergeet. Conducteurs kwamen juist terug vanwege agressie, vandalisme en te weinig sociale veiligheid voor bestuurders en reizigers.

NS: eerst inzicht, dan een nieuw model

FNV Spoor staat open voor nieuwe ideeën. Maar de bond vindt het onverantwoord om het inzetmodel aan te passen zolang belangrijke vragen niet zijn beantwoord. Het moet eerst duidelijk zijn hoeveel volledig bevoegde V&S’ers beschikbaar zijn. Ook moet duidelijk zijn hoe structurele tekorten worden opgelost. Tijdens het vakbondsoverleg van 16 juli vroeg FNV opnieuw om duidelijkheid. NS zei daar dat de ondernemingsraad een eigen voorstel heeft gedaan en dat NS daarop schriftelijk heeft gereageerd. De vakbonden hebben die stukken volgens FNV niet ontvangen.
Daarom wil FNV niet achteraf worden geconfronteerd met een model dat buiten de vakbonden om is gemaakt. Volgens FNV is sociale veiligheid een gezamenlijke verantwoordelijkheid van NS, de ondernemingsraad en de vakbonden. De bond wil ook meer inzicht in de bezetting. Volgens NS is het ziekteverzuim bij V&S gedaald van ruim 16 procent naar ruim 12 procent. Maar volgens FNV is nog niet duidelijk hoeveel collega’s daardoor weer volledig inzetbaar zijn.

GVB: angst voor minder aanwezigheid op de tram

In Amsterdam speelt een vergelijkbare discussie, maar dan over de tramconducteur. Volgens berichten in Het Parool en De Telegraaf heeft de ondernemingsraad van GVB intern alarm geslagen. Dat gebeurde nadat conducteurs zijn bevraagd over situaties waarin alleen nog een bestuurder op de tram aanwezig is. De OR vreest dat minder vaste aanwezigheid van conducteurs kan leiden tot minder sociale veiligheid, meer zwartrijden, meer vandalisme en minder contact tussen reizigers en GVB.
GVB zegt dat er nog geen besluiten zijn genomen over functies of inzet. Volgens het vervoersbedrijf is het onderzoek nog bezig. GVB kijkt samen met medewerkers en de ondernemingsraad hoe toezicht, service en veiligheid in de toekomst het beste kunnen worden geregeld. Volgens GVB blijft sociale veiligheid daarbij een harde voorwaarde.

Geen tegenstelling, maar dezelfde waarschuwing

Op het eerste gezicht lijken de berichten elkaar tegen te spreken. Bij NS gaat het over nieuwe vormen van inzet en personeelstekorten. Bij GVB gaat het juist over de mogelijke verdwijning van vaste aanwezigheid op de tram. Toch wijzen beide discussies in dezelfde richting. Vakbonden en ondernemingsraden zijn niet tegen verandering. Zij vragen vooral om zorgvuldigheid. Eerst moet duidelijk zijn hoeveel bevoegde medewerkers er zijn, welke taken zij krijgen en hoe reizigers en personeel veilig blijven.
De rode draad is dat sociale veiligheid in het openbaar vervoer niet alleen gaat over modellen, roosters of technologie. Het gaat ook over zichtbare medewerkers die reizigers kunnen helpen en kunnen ingrijpen als dat nodig is. Zij kunnen ook voorkomen dat overlast groter wordt. Zolang de gevolgen van nieuwe inzetmodellen niet duidelijk zijn, blijft de boodschap van personeel, vakbonden en ondernemingsraden hetzelfde: verander pas als de basis op orde is.

Bronnen: FNV Spoor, Het Parool en De Telegraaf