Sociale veiligheid lastig voor leidinggevenden

Een veilige werkplek creëren begint bij leidinggevenden, maar veel managers weten niet waar ze moeten beginnen. Vragen zoals 'Mag ik nog een compliment geven?' of 'Wanneer moet ik ingrijpen bij een ongepaste grap?' illustreren de onzekerheid. Trainers Ashra Underberg en Kitty Nooy merken dat vooral na incidenten zoals bij Studio Sport en #MeToo de focus op sociale veiligheid is toegenomen. Zij spraken zich uit in De Volkskant.

Maatschappelijke norm verschuift

Sinds #MeToo en de onthullingen over grensoverschrijdend gedrag bij organisaties als NOS Sport* en het programma 'De Wereld Draait Door', zijn leidinggevenden zich bewuster geworden van hun rol. Nieuwe wetten, zoals de verplichting tot het hebben van vertrouwenspersonen en talloze trainingen onderstrepen dit. Volgens experts zoals hoogleraar Aukje Nauta is sociale veiligheid niet alleen ethisch juist, maar ook economisch verstandig: angstculturen leiden tot meer fouten en ziekteverzuim en een slechter bedrijfsresultaat. Het verdient serieuze aandacht. Nauta: 'het organiseren van een online-cursus sociale veiligheid wordt door directies te vaak gezien als juridische aflaat. Sociale veiligheid gaat alleen werken als leidinggevenden vervolgens ook hun eigen onhandigheden en tekortkomingen bespreekbaar maken'.
* Minister Eppo Bruins (Media) heeft op 20 december de eerder aan de Nederlandse Publieke Omroep toegezegde 3,6 miljoen euro voor het verbeteren van de sociale veiligheid na een motie van BBB ingetrokken.

Praten is cruciaal

Toch schiet de aandacht soms door. Managers worstelen met het grijze gebied: is een grap over iemands uiterlijk nog acceptabel? Veel leidinggevenden missen de vaardigheden om dergelijke situaties effectief aan te pakken. Dit leidt soms tot krampachtig gedrag, wat juist psychologische veiligheid ondermijnt. 'Het gaat erom een omgeving te creëren waarin iedereen zich veilig voelt om te spreken', zegt Nauta.

Meer dan regels en structuren

Hoewel meldpunten en vertrouwenspersonen belangrijk zijn, wijzen trainers op het risico van te veel formalisering. Klachten die met een simpel gesprek opgelost zouden kunnen worden, belanden nu vaak in bureaucratische processen. Leidinggevenden moeten niet alleen regels volgen, maar ook het goede voorbeeld geven door hun eigen fouten bespreekbaar te maken. Een veilige werkplek ontstaat pas als medewerkers open gesprekken kunnen voeren en leidinggevenden actief luisteren en optreden. Sociale veiligheid betekent niet dat niemand meer iets mag zeggen, maar dat je alles kunt bespreken op een respectvolle manier.

Bronnen: De Volkskrant en Villamedia