Vragen over veiligheid gasmeters brengen Wiebes (EZ&K) in actie

Uitzendingen van het tv-programma Kassa hebben ertoe geleid dat de veiligheid van alle gasmeters in Nederland op de agenda staat, en dat de bevoegdheden van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) worden uitgebreid.

Dit blijkt uit antwoorden van minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) op vragen van Tweede Kamerleden Liesbeth van Tongeren (GroenLinks) en Agnes Mulder (CDA). Op basis van die antwoorden en een tijdlijn van Netbeheer Nederland valt te reconstrueren welke dynamiek er op gang kan komen wanneer politici zich zorgen gaan maken over het aantal mensen dat met bepaalde veiligheidszorgen rondloopt.

Maatregelen
In een proces dat tot 2020 duurt, worden Nederlandse huizen uitgerust met een slimme gasmeter die zelf de meterstanden aan het energiebedrijf doorgeeft. Er zijn er nu 3 miljoen geplaatst. Sinds september 2016 bericht Kassa over één bepaald type van Landis + Gyr. Daarvan zijn er 44 duizend geïnstalleerd met een kortere schroefdraad dan in de specificaties was aangegeven. 
Netbeheer Nederland, de koepel van energiedistributiebedrijven, vroeg Kiwa na de eerste signalen een onderzoek in te stellen. Dat berichtte op 14 november 2016 dat er geen onmiddellijk veiligheidsrisico bestond en dat een risico op langere termijn niet was aangetoond. Netbeheerder Stedin besloot om geïnstalleerde meters meteen te vervangen, omdat ze niet conform specificatie waren. Andere bedrijven stopten met nieuwe installaties, maar wachtten met vervanging tot er nader onderzoek was gedaan, door onder andere Holland Innovative. Dat concludeerde dit najaar dat het niet vaststaat dat de meters ten minste twintig jaar goed blijven functioneren. Daarop besloten ook de andere netbeheerders om reeds geïnstalleerde exemplaren te vervangen. Dat gebeurt sinds oktober. Er zijn er nu 18 duizend vervangen, met nog 26 duizend te gaan.  

"Niet eenduidig"
Het feit dat Stedin wel meteen 15 duizend slimme meters verving, maar de andere bedrijven eerst nader onderzoek afwachtten, was aanleiding voor schriftelijke Kamervragen op 3 en 9 november. Wiebes verwijst in zijn antwoorden vaak naar het SodM, dat onder andere toeziet op de systemen waarmee gasnetbeheerders hun eigen transportkwaliteit bewaken. Naar aanleiding van alle ophef onderzoekt het SodM momenteel hoe de netbeheerders omgaan met hun eigen veiligheidsmanagementsysteem. Op grond van de eerste bevindingen, zegt Wiebes, heeft het de netbeheerders al opgedragen om de nog resterende 26 duizend meters met een te korte schroefdraad voor 1 april 2018 te vervangen. Ook moeten ze 1700 meters vervangen die via het aanbrengen van een adapter gerepareerd waren maar met gebruik van een verkeerde lijm.
Maar daarmee is het SodM-onderzoek nog niet ten einde. Het strekt zich uit tot de vraag hoe de netbedrijven kunnen instaan voor de veiligheid van vier miljoen in Nederland geïnstalleerde gasmeters.

Tegelijk constateert Wiebes dat het toezicht momenteel "niet eenduidig is belegd". Want er is ook nog de Autoriteit Consument en Markt (ACM), en die is onder meer belast met het toezicht op de Gaswet "in den brede", met handhavingsbevoegdheid. Zoals Wiebes het ziet, komt de ACM als handhaver bij veiligheidskwesties pas in beeld als de SodM meent dat de veiligheid in het geding is. Dat gaat hij als nieuwe minister van EZ en Klimaat neerleggen in een wetsvoorstel Voortgang Energietransitie.

Aan het eind van zijn antwoorden aan Van Tongeren vermeldt de minister dat de netbeheerders in alle gesprekken met toezichthouders gezwegen hebben over de kwaliteitsproblemen waar Kassa over berichtte. Volgens hem hebben die toezichthouders daardoor niet tijdig kunnen controleren of de netbeheerder de veiligheid voldoende borgden. Waarom ze niet zelf om opheldering vroegen toen de eerste berichten de tv-kijker bereikten, vermeldt hij niet.

Tussenbalans
Tijd voor een tussenbalans. De gebrekkige meters worden vervangen, maar dat werden ze vóór de Kamervragen ook al, met de complimenten aan de makers van Kassa. Wel is er nu een deadline. Het SodM versterkt zijn positie tegenover de ACM en de netbeheerders, met als neveneffect dat de ACM de veiligheid voortaan pas kan handhaven als het SodM daarvoor reden ziet. En de nieuwe minister van Economische Zaken en Klimaat heeft zijn tanden laten zien.