Vuurwerkaanpak betaald voetbal

Rapport 'Als de rook is opgetrokken' legt structurele tekortkomingen én specifieke risicoprofielen in het stadionveiligheidsdomein bloot.

De aanpak van illegaal vuurwerk in en rond voetbalstadions schiet tekort zolang voetbalclubs, gemeenten, politie, het Openbaar Ministerie (OM) en de KNVB bestaande veiligheidsafspraken onvoldoende nakomen. Dat concludeert het Auditteam Voetbal en Veiligheid in het omvangrijke onderzoeksrapport Als de rook is opgetrokken.
Voor veiligheidskundigen en risicoprofessionals is de belangrijkste les: er zijn niet vooral nieuwe plannen nodig. De afspraken uit het Projectplan Aanpak Vuurwerk In Het Voetbal (2018) over controle, fouillering, opsporing en straffen bestaan al. Volgens het Auditteam worden ze alleen te vaak niet goed uitgevoerd. Verantwoordelijkheden waren onduidelijk en partijen spraken elkaar te weinig aan. Daardoor blijft de pakkans laag en kunnen georganiseerde supportersgroepen blijven doorgaan.

Risicobeeld

Het Auditteam beschrijft vuurwerkgebruik als een hardnekkig veiligheids-, openbare orde- en gezondheidsvraagstuk. De werkwijzen van supportersgroepen zijn de afgelopen jaren sterk verfijnd en professioneler geworden.
Vuurwerk wordt binnengebracht via dubbele kledinglagen, trommels, megafoons en holle vlaggenstokken. Daarnaast wordt intensief gebruikgemaakt van 'insiders' (personeel, leveranciers) of het voorafgaand aan de wedstrijddag verbergen van vuurwerk in het stadion (bijvoorbeeld door muren/roosters te lichten). Een illustratieve casus uit het rapport betreft PEC Zwolle – Go Ahead Eagles, waar rookbommen nachten vooraf via een gelicht rooster onder de tribune waren geplaatst en op afstand elektronisch werden ontstoken.
Supporters maken op wedstrijddagen gebruik van massaliteit, gezichtsbedekking (bivakmutsen) en 'afschermdoeken' (grote spandoeken waaronder men snel omkleedt en vuurwerk ontsteekt) volgens het principe 'no face, no name'.
Uit het rapport blijkt dat de rook van pyrotechnische middelen hoge concentraties fijnstof (deeltjes < 10 µm), zware metalen en toxische verbrandingsproducten bevat. In een deels besloten stadionomgeving leidt dit tot acute luchtwegirritaties, benauwdheid en ziekenhuisopnames (onder supporters, spelers én stewards/personeel). Herhaalde blootstelling verhoogt het risico op chronische aandoeningen zoals astma en COPD. Met verbrandingstemperaturen tot 2.500 °C (waarbij metalen behuizingen van noodseinmiddelen vloeibaar/laswarm worden) vormen fakkels tevens een acuut brand- en letselgevaar.

Analyse & Registratie

De registraties in de Ketenvoorziening Voetbal (KVV) laten een daling zien van het aantal gemelde vuurwerkincidenten: van 399 in 2022-2023 naar 173 in 2024-2025. Volgens het Auditteam kan dit echter een vertekend beeld geven. Eén melding kan gaan om één rookpot, maar ook om een grote, georganiseerde actie met tientallen fakkels en zwaar vuurwerk. Gemiddeld is er bij 1 op de 3 Eredivisiewedstrijden een incident. Bij Europese thuiswedstrijden is dat bij 2 op de 3 wedstrijden. Voor een goede risicoanalyse moet daarom niet alleen worden gekeken naar het aantal meldingen, maar ook naar de omvang, gevolgen, giftige rook en werkwijze.

Kritieke succesfactoren 

Voor de veiligheidspraktijk formuleert het rapport concrete pijlers om van een reactief beleid naar een beheerst risicoprofiel te komen.
De controle mag niet beperkt blijven tot de poort op wedstrijddagen, maar moet worden ingebed in een breder barrièremodel met bouwkundige en logistieke controles, stadionlockdowns voorafgaand aan wedstrijden en toezicht op leveranciers, personeel en supportersverenigingen tijdens opbouwdagen van sfeeracties. Omdat oppervlakkige fouillering door stewards tekortschiet en onder druk kan staan door intimidatie en groepsdruk, adviseert het rapport een combinatie van scanpoorten, handscanners, hoogwaardige cameratechniek met automatische bewegingsdetectie buiten openingstijden en getrainde vuurwerkhonden. Daarnaast moeten de verantwoordelijkheden tussen BVO’s, gemeenten, politie, OM en KNVB expliciet worden vastgelegd, met één landelijke probleemeigenaar die de naleving periodiek auditt en ketenpartners aanspreekt. Tot slot moet de handhaving zich minder richten op collectieve clubboetes en juist meer op het doorbreken van anonimiteit, bijvoorbeeld via de aanpak van bivakmutsen en spandoekprotocollen, en op het opbouwen van individuele daderdossiers.

Geen heil in gereguleerde pilots

Het Auditteam adviseert negatief over het toestaan van experimenten met 'gecontroleerd afsteken' door supporters (zoals pilots in België of Noorwegen). Met het oog op het aanstaande landelijke vuurwerkverbod werkt dit normaliserend, brengt het grote juridische/bestuurlijke aansprakelijkheid met zich mee en leert de praktijk dat de harde kern niet openstaat voor gereguleerde kaders. Driekwart van de supporters (71%) geeft in het Supportersonderzoek aan liever te zien dat er wordt ingezet op veilige alternatieven, zoals georganiseerde licht- of lasershows, spandoeken en professionele pyrotechniek.

Lees het complete onderzoeksrapport: Auditteam Voetbal en Veiligheid – Als de rook is opgetrokken.

Bron: de Volkskrant