Watertekort raakt niet alleen economie

De droogte houdt aan. Rivieren voeren uitzonderlijk weinig water af. Daardoor ontstaan stremmingen, beperkingen in de binnenvaart en extra druk op de logistiek. Voor veiligheidskundigen is dit meer dan een economisch probleem. Watertekort kan de kans op incidenten vergroten bij transport, opslag, industrie, infrastructuur en crisisbeheersing.

Door lage waterstanden kunnen sluizen en waterwegen beperkt gebruikt worden of moeten ze zelfs worden afgesloten. Schepen kunnen minder lading meenemen of helemaal niet varen. Rijkswaterstaat meldt dat Nederland sinds 16 juli 2026 een feitelijk watertekort heeft. Ook wordt de waterkwaliteit slechter door verzilting, hoge watertemperaturen en lage rivierafvoeren.

Veiligheidsrisico’s nemen toe

Voor de binnenvaart betekent laagwater dat schepen lichter moeten worden beladen. Dat heeft directe gevolgen voor de stabiliteit, de manoeuvreerruimte en het vaargedrag. Smalle vaargeulen en drukker verkeer kunnen de kans op vastlopen, aanvaringen en schade vergroten. Als lading naar de weg wordt verplaatst, ontstaan ook daar extra risico’s. Denk aan meer vrachtwagens, hogere werkdruk bij planners en chauffeurs en meer handelingen bij laden en lossen.
Ook bedrijven die veel grondstoffen, brandstoffen, chemische producten of zware objecten nodig hebben, kunnen in de knel komen. Denk aan bouwbedrijven, veevoerproducenten, de chemische industrie en transporteurs van zware transformatoren voor het stroomnet. Als vervoer over water uitvalt, zijn alternatieven niet altijd mogelijk of veilig genoeg.

Gevolgen voor veiligheidskundigen

Veiligheidskundigen doen er goed aan laagwater mee te nemen in de risico-inventarisatie, noodplannen en continuïteitsplannen. Bij watertekort kunnen normale werkprocessen snel veranderen. Leveringen komen later, opslaglocaties raken voller, noodroutes worden drukker en machines of installaties kunnen langer stilliggen door ontbrekende onderdelen of grondstoffen.
Watertekort vraagt ook aandacht voor omgevingsveiligheid. Rijkswaterstaat wijst op toenemende verzilting, slechtere waterkwaliteit, blauwalg en plaatselijke vissterfte. Ook zijn extra inspecties nodig bij keringen die gevoelig zijn voor droogte. Bedrijven langs waterwegen moeten daarom goed letten op bereikbaarheid voor hulpdiensten, bluswater, tijdelijke opslag van gevaarlijke stoffen en veilige afvoer van afvalwater of proceswater.

Belangrijke vragen voor de praktijk

• Welke kritieke processen zijn afhankelijk van vervoer over water?
• Welke alternatieve transportroutes zijn beschikbaar en brengen die nieuwe risico’s mee?
• Is er voldoende capaciteit voor veilige tijdelijke opslag?
• Zijn de afspraken met leveranciers, vervoerders, waterschappen en hulpdiensten actueel?

Bij ladingen met gevaarlijke stoffen of zware objecten is extra beoordeling nodig. Als één schip niet kan varen, kunnen tientallen vrachtwagens nodig zijn voor dezelfde lading. Daardoor verandert niet alleen de logistiek, maar ook het risicoprofiel van het bedrijf en de omgeving.

Vooruitkijken

Extreme droogte en laagwater kunnen vaker voorkomen. Daarom is voorbereiding belangrijk. Veiligheidskundigen kunnen organisaties helpen door scenario’s voor uitval van vaarwegen, vertraging van kritieke leveringen, tijdelijke opslagproblemen en een overstap naar wegtransport uit te denken. Het volgen van actuele vaarweginformatie, waterstanden en regionale maatregelen om dit goed geïnformeerd te kunnen doen hoort daarbij.
Kortom: watertekort is niet alleen een milieuprobleem of economisch knelpunt. Het is ook een veiligheidsvraagstuk. De gevolgen kunnen direct zichtbaar worden in arbeidsveiligheid, transportveiligheid, industriële veiligheid en de continuïteit van de samenleving.

Bronnen: NOS, Rijkswaterstaat, Rijksoverheid/Rijkswaterstaat, Inspectie Leefomgeving en Transport en TVM