Rapport Thermphos aangeboden aan 2e Kamer

De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, mevrouw Van Veldhoven- Van der Meer heeft het rapport van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) over "Interbestuurlijk toezichtonderzoek provincie Zeeland inzake Van Citters Beheer BV" aangeboden aan de kamer.

Onderzoek naar de manier waarop de provincie Zeeland haar milieutaken uitvoert bij de sanering van het failliete bedrijf Thermphos, laat zien dat Zeeland haar taken op onderdelen niet volgens de regels heeft uitgevoerd. De provincie heeft ondermeer besloten om toe te staan dat het bedrijf het veiligheidsrapport niet actualiseerde. Gedeputeerde Staten (GS) legde diverse handhavingmaatregelen op, waarvan de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) niet heeft kunnen vaststellen dat deze maatregelen hebben geleid tot het opheffen van de overtredingen en dus verbetering van de veiligheid.
De ILT onderzocht in het kader van het interbestuurlijk toezicht (IBT) de uitvoering door GS van Zeeland van de taken vergunningverlening, toezicht en handhaving bij het bedrijf Van Citters Beheer B.V. (VCB) dat de sanering van het voormalige Thermphos uitvoert. De Thermphosfabriek is na het faillissement in november 2012 door de curatoren stilgezet. Op tal van plaatsen in de installaties waren toen nog grote hoeveelheden (gevaarlijke) stoffen aanwezig. Het merendeel van de gevaarlijke stoffen is nog steeds aanwezig.

Onderzoeksvragen
In het onderzoek heeft de ILT geprobeerd een antwoord te vinden op vragen zoals:

• heeft de provincie beoordeeld of het Veiligheidsrapport van Van Citters Beheer B.V. actueel is,
• is de provincie haar verplichting nagekomen om op te treden tegen overtredingen van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht,
• heeft de provincie gezorgd voor actuele voorschriften voor de activiteiten van het saneringsbedrijf en
• heeft de provincie regelmatig beoordeeld of de voorschriften toereikend zijn gezien de ontwikkelingen op het gebied van de technische mogelijkheden voor de bescherming van het milieu en de ontwikkelingen met betrekking tot de kwaliteit van het milieu.

Risico’s saneringsactiviteiten niet aantoonbaar in kaart
Het Besluit risicovolle zware ongevallen (BRZO) bepaalt dat zogenoemde 'hoge drempel bedrijven' een Veiligheidsrapport (VR) moeten opstellen. De ILT heeft vastgesteld dat het saneringsbedrijf werkt op basis van het Veiligheidsrapport van het productiebedrijf Thermphos. Omdat het geen productiebedrijf meer is, zijn de risico’s veranderd en moeten de risico’s opnieuw in beeld gebracht worden. In een VR worden ondermeer de risico’s in kaart gebracht voor de omwonenden van een bedrijf. Het bedrijf heeft de risico’s voor de omwonenden van de saneringsactiviteiten niet in een actueel Veiligheidsrapport in kaart gebracht.

Overtreding duurt voort
De ILT ziet in het onderzoek dat handhavingactiviteiten van de provincie niet onverkort leiden tot het opheffen van overtredingen. Na een fosforbrand in november 2015 stelt de provincie vast dat onvoldoende preventief onderhoud de basisoorzaak is van de brand. Na een tweede fosforbrand in december in hetzelfde jaar met dezelfde basisoorzaak, legt de provincie een last onder dwangsom op in april 2016. In juni van dat jaar vindt een derde fosforbrand plaats. Ook dan is de conclusie van de provincie dat het ontbreken van preventief onderhoud de basisoorzaak is. Tijdens een hercontrole in juli 2017 stelt de provincie vast dat de overtreding van het niet uitvoeren van preventief onderhoud niet is opgeheven.

Lees het complete rapport

Beleidsreactie
"Het rapport van de ILT geeft mij goede aanknopingspunten om ten aanzien van de veiligheidssituatie van de sanering van het voormalig Thermphosterrein het bevoegd gezag hierop scherp te (blijven) houden. In de tussentijd is er echter ook al een hoop gebeurd en verbeterd.
VCB is een saneringsbedrijf dat BRZO-plichtig is vanwege de nog grote hoeveelheden aanwezige fosfor die moeten worden opgeruimd. Als zodanig is VCB een heel bijzonder BRZO-bedrijf dat als opdracht heeft het veiligstellen van de fosforslibverwerking, het schoonmaken van de leidingen en systemen, afvoer van gevaarlijke afvalstoffen en opslag van andere afvoerzaken. Deze omvangrijke operatie, teneinde het terrein veilig en schoon op te leveren, bleek veel langzamer te gaan dan gepland en de langere duur bracht langer doorlopen van beheers- en organisatiekosten met zich mee. Dit was mede aanleiding voor het verzoek van de provincie Zeeland aan het kabinet in juli 2017 voor een onderzoek naar de problematiek van de sanering van het voormalig Thermphosterrein. Zoals de commissie Samsom ook concludeerde, gaat het hier om een complexe sanering die nog nergens ter wereld is verricht. Ondertussen zijn alle betrokken partijen waaronder provincie Zeeland hard bezig invulling te geven aan de aanbevelingen uit het rapport Samsom. Omdat de sanering van het Thermphosterrein vanaf dit jaar mede wordt gefinancierd door het Rijk, Zeeland Seaports en de provincie Zeeland, willen deze partijen een gevolg geven aan de waarnemingen en bevindingen uit het IBT-rapport door daaraan acties te verbinden.
Naar aanleiding van de bevindingen van de ILT moet ik volgens het ‘Algemeen beleidskader indeplaatsstelling bij taakverwaarlozing’ beoordelen of er sprake is van taakverwaarlozing door de provincie. Naar mijn oordeel is zo’n beoordeling gezien de inmiddels gezette stappen niet meer aan de orde. Ik zie dan ook geen aanleiding om vanuit het beleidskader tot verdergaande stappen te moeten overgaan.
Ik zal met betrekking tot de opvolging van de twee belangrijkste bevindingen uit het ILT-rapport (het in kaart brengen van de actuele risico’s voor de omwonenden en de noodzaak om te komen tot stroomlijning van (deel)vergunningen) een speciaal artikel in de ‘Samenwerkingsovereenkomst Thermphos’ tussen Rijk, provincie Zeeland en Zeeland Seaports opnemen. Hierin staat dat VCB (dat mede voor akkoord tekent) binnen drie maanden na ondertekening van de Samenwerkingsovereenkomst een rapportage opstelt waarin de actuele risico’s van de aanwezigheid en verwerking van fosfor in kaart zijn gebracht. Met deze rapportage hebben alle bij de sanering van het voormalige Thermphosterrein betrokken partijen goed inzicht in de veiligheidsrisico’s voor de omgeving. De ILT zal erop toezien dat de provincie de rapportage op een juiste manier beoordeelt.
Voor de nog resterende saneringsperiode na het fosforveilig zijn van het terrein zal VCB een revisievergunning uiterlijk twee maanden voor aanvang van die periode aanvragen. In de Samenwerkingsovereenkomst worden verder afspraken vastgelegd over hoe partijen willen samenwerken tijdens de sanering en over het financieringsritme per partij. Eventuele staatssteunaspecten zullen met de Europese Commissie worden besproken.
Zodra de 'Samenwerkingsovereenkomst Thermphos' door alle partijen is ondertekend, zal ik u deze - zoals ik uw Kamer heb toegezegd in mijn brief over de 'Financiële overeenkomst Thermphos' - toesturen."
Aldus de staatssecretaris.

Lees ook:
Eindelijk zicht op sanering Thermphos
Rapport Samsom over sanering Thermphos-terrein

Bronnen: Rijksoverheid en ILT