SMV wil Kaderwet Onafhankelijk Onderzoek

Er moet een Kaderwet komen voor onafhankelijk, niet-strafrechtelijk onderzoek naar ongevallen. Zo'n wet zou niet alleen het werk van de Onderzoeksraad voor Veiligheid moeten regelen, maar ook onderzoek dat veiligheidsafdelingen van bedrijven zelf (laten) instellen. Zulke veiligheidsafdelingen zouden verplicht kunnen worden gesteld voor alle bedrijven met 50 of meer werknemers.
Dit staat in de notitie "Lering trekken uit gebeurtenissen" van de Stichting Maatschappij en Veiligheid. De SMV wil hiermee verschillende dingen bereiken.

Zekerheid en eenheid
Het strafrechtelijk onderzoek van het OM kent zijn eigen wettelijke bevoegdheden en spelregels, maar onafhankelijk onderzoek niet. Beide typen onderzoek zijn nodig, maar moeten strikt van elkaar gescheiden blijven. Reden daarvoor is dat mensen bij een strafrechtelijk onderzoek een zwijgrecht hebben, wat invloed heeft op de waarheidsvinding.
Een Kaderwet Onafhankelijk Onderzoek moet mensen de zekerheid geven dat hun verklaringen, rapporten, camerabeelden en andere bestanden niet later in beslag kunnen worden genomen door het OM. Daar staat tegenover dat er ook in geregeld moet worden welke ernstige strafbare feiten aan het OM moeten worden gemeld. Ook moet de Kaderwet een omschrijving geven van wie als onafhankelijke onderzoekers kunnen gelden, wat hun bevoegdheden zijn, en hoe er wordt omgegaan met procedures rond zaken als de tijdsduur van onderzoek, het ter inzage geven van concepten en dergelijke.
Alleen met een nieuwe Kaderwet Onafhankelijk Onderzoek kan er eenheid worden gebracht in al het onafhankelijke onderzoek dat er verricht wordt. Dat hoeft niet alleen betrekking te hebben op veiligheid, het kan ook gaan om meldingen van klokkenluiders. In de huidige Wet Huis voor Klokkenluiders ontbreekt een bepaling die garandeert dat onderzoeksbevindingen niet strafrechtelijk gebruikt kunnen worden.

Zelfregulering
De SMV zegt dat ze regelmatig wordt benaderd door organisaties die zelf lering willen trekken uit onveilige incidenten die zich hebben voorgedaan. Dat past volgens de SMV helemaal bij de gedachte van zelfregulering, maar er moet wel een wettelijk kader voor bestaan. De SMV vindt dat organisaties dienen te worden uitgerust met veiligheidsafdelingen die zijn gebaseerd op de Kaderwet die ze voorstelt. De wettelijke verankering kan aansluiten op de Wet op de ondernemingsraden, die van toepassing is op organisaties met 50 werknemers of meer.
Organisaties zouden er ook voor kunnen kiezen om onafhankelijk onderzoek uit te besteden aan "vaste" certificerende instellingen, op voorwaarde dat intern bij iedereen bekend is dat men daar terecht kan voor meldingen van onveilige situaties of misstanden.
De SMV voorspelt dat veel organisaties zich fel tegen haar idee zullen kanten, ook al is gesjoemel met regels een voedingsbodem voor oneerlijke concurrentie. Toch vindt ze dat het deze kant op moet. Zo niet, dan betekent dit volgens de SMV dat het principe van zelfregulering als een mislukking moet worden beschouwd.

Inspecties splitsen
De SMV vindt dat de organisatie van veiligheidsonderzoek en van strafrechtelijk onderzoek, dat verschillende inspectiediensten nu nog combineren, moet worden gesplitst. Als voorbeelden noemt ze het onderzoek naar fipronileieren, maar ook het onderzoek naar het neerhalen van MH17.

OvV-rapport
Op 8 maart publiceerde de Onderzoeksraad voor Veiligheid een rapport over de eisen die aan onafhankelijk onderzoek kunnen worden gesteld. Het rapport concentreert zich op onderzoek naar crisisbeheersing en hulpverlening bij rampen en verstoringen van de openbare orde.

Lees ook:
SMV pleit voor Kaderwet onafhankelijk onderzoek
OvV publiceert "Onafhankelijk onderzoek in het publiek belang"