Jaap van de Ruit, landelijk voorzitter van de NVVK, bedrijft de veiligheidskunde niet als een politieagent. Al geeft zijn postuur hem van nature overwicht, hij voelt toch meer voor het polderen en is aanhanger van het harmoniemodel. Dat is ook best handig als je voorzitter bent van een vereniging met een vrij grote achterban. Een vereniging met toekomstplannen, bovendien. ‘We willen gezien worden als hét kenniscentrum van veiligheidskunde in Nederland.’

Biografie

Jaap van de Ruit (Dordrecht, 1967) deed twee technische studies aan de HTS in Dordrecht: Chemische Technologie en Economische Bedrijfstechniek. In 2005 haalde hij zijn MoSHE-diploma aan de TU Delft.
Na de HTS ging hij aan de slag bij Fokker Aircraft BV als milieudeskundige. Toen Fokker failliet ging, stapte hij over naar Defensie. Hij deed ongeveer vier jaar werkzaamheden op milieugebied. In 2002 werd hij lead auditor en systeembeheer van het Arbo- en milieumanagementsysteem bij de staf van de Koninklijke Marine. In 2008 stapte hij over naar het Ministerie van Defensie, waar hij senior beleidsmedewerker veiligheid en arbeidsomstandigheden werd. In 2011 richtte hij zich eigen adviesbureau op; opdrachtgevers kunnen bij hem terecht voor advies over veiligheids-, gezondheids- en milieumanagementsystemen. Ook beoordeelt en toetst hij RI&E’s, als gecertificeerd veiligheidskundige. Na zestien jaar Defensie en een korte tijd bij DB Schenker Rail Nederland werkt hij sinds 2015 bij Tata Steel, op dit moment in de rol van HSEQ-manager bij Tata Steel Research & Development.

Naast zijn werkende leven vervult hij sinds 2024 het voorzitterschap van de Nederlandse Vereniging van Veiligheidskunde. Twee avonden per week bokst hij en een avond doet hij aan hockey. Van de hockeyclub is hij penningmeester.
Hij is getrouwd en heeft twee volwassen kinderen. Hoewel hij ook graag andere dingen doet dan met veiligheid bezig zijn, noemt hij zichzelf ‘enigszins beroepsdeformatief’. ‘Onbewust houdt veiligheid me altijd bezig. Het is een breed vakgebied en het is te belangrijk om los te laten. Als ik een trap afloop, houd ik mijn hand aan de leuning. En als ik in een restaurant zit te eten kan ik me wel afvragen hoe het eigenlijk met de veiligheid gesteld is. En wat is dan veilig? Ik heb in het buitenland wel eens ergens heel lekker gegeten op een plek waar je na het donker echt beter niet kunt komen.’

Jij bent een technische man. Waarom heb je gekozen voor een loopbaan in de veiligheid?
‘Als hbo’er voelde ik me niet echt technisch. Ik was geen echte techneut zoals een loodgieter of elektricien. In mijn stages en afstuderen had ik veel milieu-gerelateerde opdrachten. Bij Fokker begon ik op een milieufunctie en al snel kwam ik terecht in de hoek van veiligheid en milieu en milieumanagementsystemen. Ik ben daarin doorgerold en heb me erin bijgeschoold. Milieu breidde zich uit naar veiligheid. En ja, daar zitten wel technische aspecten aan. Procesveiligheid, machineveiligheid of Arbo-veiligheid gaat allemaal over mensen én over techniek.
En dan kun je nog de vraag stellen: wat is eigenlijk technisch? Ook als je een milieuvergunning aanvraagt, zit er techniek aan vast. En als arbeidshygiënisten meten, doen ze dat met een pompje waar techniek achter zit. Zonder techniek kunnen we helemaal niet, of het nu digitaal is of fysiek.’

Je bent voorzitter van het hoofdbestuur van de NVVK. Hoe willen jullie als vereniging veiligheid naar een hoger plan tillen?
‘Bij de NVVK houden we ons bezig met kennisontwikkeling van leden en niet-leden. De NVVK-Academie zorgt ervoor dat kennis op een hoger peil terecht komt. Leden kunnen zich verdiepen in actuele onderwerpen als AI, of zich bijscholen. Daarnaast helpen we veiligheidskundigen bouwen aan hun netwerk. Daar helpen die trainingen natuurlijk bij, maar we organiseren met dat doel bijvoorbeeld ook het NVVK Veiligheidscongres en regio- en vakbijeenkomsten waar je collega’s tegenkomt. Dat is nuttig en leuk. Verder houden we ons bezig met kwaliteitsbewaking van opleidingen. Op dit moment is het certificatieschema van arbokerndeskundigen een hot item. Tot slot - we zijn een vereniging - proberen we de belangen van onze leden te behartigen bij bijvoorbeeld het Ministerie van SWZ of bij de SER. We nemen signalen mee richting beslissers en proberen beleid bij te sturen.
Daarbij komt nog dat er veel verenigingen en stichtingen bezig zijn met veiligheid voor hun vakgebied. We proberen die eilandjes ook te verbinden en als NVVK een centrale rol te krijgen en te houden.
Bij alles wat we binnen de vereniging doen, geldt dat we afhankelijk zijn van de tijd die vrijwilligers erin kunnen steken. Daar hebben we als bestuur een motiverende rol in, want vrijwillig is niet vrijblijvend. We trekken als zeskoppig bestuur samen met de ledenraad op om alles voor elkaar te krijgen.
Als bestuursleden hebben we elk zo onze aandachtspunten, aansluitend bij wat we leuk vinden en waar we goed in zijn. Zelf doe ik de contacten met Den Haag. Anderen vervullen andere rollen waar behoefte aan is, we verdelen de taken zoveel mogelijk. Gelukkig hebben we een verenigingsmanager, twee communicatieadviseurs in de personen van Janneke Reijseger en Michael Renssen en een professioneel secretariaat dat de vereniging ondersteunt. Dat maakt het leven van dit bestuur een stuk eenvoudiger.’  

Welke toekomstplannen hebben jullie als vereniging?
‘Samen met de ledenraad hebben we plannen gemaakt voor de toekomst. We willen gezien worden als hét kenniscentrum van veiligheidskunde in Nederland. Als er iets aan de knikker is, of er is ergens een vraag over, moeten we het vanzelfsprekende aanspreekpunt zijn. Dat is onze missie. En dat is een uitdaging in een speelveld met zóveel verenigingen, groepjes en platforms. Daarnaast willen we graag groeien. Daarmee waarborgen we onze continuïteit en kunnen we meer realiseren.’

Jij werkt bij Tata Steel als HSEQ-manager van de afdeling Research & Development. Als het om veiligheid en gezondheid gaat, ligt Tata nogal onder vuur. Hoe is het om veiligheid in goede banen te leiden in een organisatie die zo onder druk staat?
‘Bij R&D werk ik niet direct voor de site IJmuiden – al werk ik wel in IJmuiden. Bij Research & Development zijn we druk bezig met het zoeken naar nieuwe producten en processen om het hele bedrijf duurzamer te maken.
Iedereen vindt wel iets van Tata. Persoonlijk ervaar ik die druk niet, ik ben bezig met mijn professie. Met de dingen beter maken, samen met mijn afdeling. Mijn werk doe ik zo objectief en onafhankelijk mogelijk. Ik focus me op de veiligheid van de processen van R&D, daar zit geen omgevingsdruk op.’

Behalve dat de omgeving graag wil dat je een beetje voortmaakt met de duurzame processen.
‘Ja. Dat is de nieuwe tijd. Het bedrijf wil graag duurzaam worden, liever vandaag dan morgen. We proberen het gat tussen willen en kunnen te dichten om de uitstoot te verminderen. We werken er hard aan om de randvoorwaarden te vervullen die daarvoor nodig zijn. Ik lever graag een bijdrage binnen mijn rol. Zien we iets wat veiliger kan, dan maken we het veiliger.’

Vanwaar jouw fascinatie met veiligheid? Waar is die ontstaan?
‘Die is gegroeid door de banen die ik kreeg en de mensen die ik ontmoette. Als jong mens had ik geen roeping ofzo. Ik denk wel dat ik het beroep heb dat bij me past. Veiligheid en mensen kun je niet los zien van elkaar, ze zijn altijd aan elkaar gekoppeld. Ik vind het leuk dat ik mensen kan helpen die met vragen bij me komen, als ze processen willen verbeteren en activiteiten makkelijker en veiliger willen maken. Daar haal ik plezier uit. En het motiveert me om elke dag naar mijn werk te gaan.’

Welke capaciteiten heb je als veiligheidskundige nodig?
‘Je moet kennis hebben van het vak. Daarnaast moet je je in kunnen leven in de dynamiek van mensen en van de organisatie. Waarom doen mensen wat ze doen? Niemand valt expres van de trap, of raakt expres gewond. Je moet dat wíllen begrijpen. Niet als politieagent, al kan ik best boos kijken en imposant zijn, maar als iemand die begrip heeft voor het handelen van mensen in een bepaalde context. Ik word niet boos als iemand zijn hand niet aan de leuning houdt, maar ik wil weten waarom hij dat niet doet. Het gaat tenslotte ook over zijn eigen veiligheid. Ik stond ooit bovenaan de trap terwijl een bouwvakker naar boven liep met in elke hand een grote koffer met machines – en ja, zonder een hand aan de leuning. Ik vroeg: “Moet u uw hand niet aan de leuning houden?” Waarop hij zei: “Ga jij effe twee keer lopen, dan!” Daar moet ik om lachen, want ik snap het. En overigens liep hij best bewust de trap op.
Ik geloof niet in bedrijven die zeggen dat veiligheid voor alles gaat. Want dan doen we namelijk niks. Zodra er activiteiten zijn en ergens mensen bij betrokken zijn, bestaat er een kans dat er onveilige situaties ontstaan. Aan een bedrijf hebben, zitten per definitie risico’s. Het gaat erom dat je je bedrijfsvoering zo veilig mogelijk inricht en continu zoekt naar mogelijkheden om het werk zo veilig mogelijk te maken.’

Aan welke vaardigheid heb je zelf het meeste gehad in je carrière?
‘Ik denk dat je het meeste hebt aan vriendelijk zijn. Als je ergens auditor bent, kom je altijd dingen tegen die niet kloppen. Er komt van alles uit de kast als je rond gaat kijken bij bedrijven. Ik heb altijd geprobeerd om zaken ter discussie te stellen, zonder ergens ruzie over te maken. Om begrip te hebben voor mensen. Je hoeft het niet met elkaar eens te zijn, maar na afloop van de discussie moet je bij wijze van spreken een biertje met elkaar kunnen drinken. Ik ben van het polderen. Maar dat duurt niet eeuwig. Ook al probeer ik altijd eerst de harmonie te bewaren, na vier waarschuwingen is het echt wel klaar.
Integriteit vind ik ook belangrijk. Doe wat je afspreekt, doe wat je zegt, houd je aan je principes.’

Hoe kijk jij naar de toestand in de wereld? Waar lig je wakker van?
‘We hebben tijdens het NVVK Veiligheidscongres aandacht besteed aan hybride dreiging. Het stelen van persoonsgegevens of data, bijvoorbeeld. Iemand kan vanachter zijn computer in een heel ander land beslissen dat wij geen elektriciteit hebben. Wij hebben bij Tata ovens die gekoeld moeten worden. Als de stroom uitvalt, zitten daar risico’s aan. Dat mensen dat op afstand kunnen veroorzaken, vind ik enorm abstract, daar kan ik me zorgen om maken. Als veiligheidskundigen hebben we verstand van allerlei risico’s in een productieproces, maar als iemand ons gaat hacken neemt dat risico’s mee die we niet allemaal kunnen voorzien en die moeilijk zijn in te schatten. Het is goed om te bedenken waar we wél invloed op hebben en dan daarop te focussen. En we moeten onze kennis bijhouden en ontwikkelen. We hoeven niet allemaal cyberexperts te zijn, maar je moet wel weten welke issues er kunnen ontstaan in deze tijd en hoe je risico’s wilt beheersen als je integraal naar veiligheid kijkt.’

Wat is eigenlijk jouw stokpaard, Jaap?
‘Probeer je in te leven in de mensen met wie je werkt. De mensen die ervoor zorgen dat jij je salaris verdient. Brand ze niet af, maar help ze en motiveer ze om veilig te werken.’