Arbeidshygiënist en HVK’er Tamara Onos is een veelzijdige vrouw. Mensen behoeden voor blootstelling aan gevaarlijke stoffen is haar levensmissie. Dat doet ze door te meten, te adviseren, te rapporteren. Ze schrijft er blogs over, ontwierp een spellenreeks en draagt haar kennis over via de thrillers die ze schrijft. ‘Rapporten schrijf ik voor managers. Als ik geluk heb, mag ik er een presentatie over geven. Door een breder publiek te zoeken, buiten mijn vakgebied, kan ik aan veel meer mensen kennis overdragen.’

Biografie

Tamara Onos (Haarlem, 1972) is arbeidshygiënist, hoger veiligheidskundige en auteur. Zij studeerde af in de richting Milieu, Arbeid en Gezondheid aan de Landbouwuniversiteit Wageningen (1995) en volgde de HVK-opleiding (kopstudie) bij PHOV (2018). Ze begon haar loopbaan als arbeidshygiënist bij arbodienst De Twaalf Provinciën, stapte over naar adviesbureau Tauw en vervolgens naar de interne arbodienst van het UMC Utrecht. Sinds 1999 werkt zij als zelfstandig arbeidshygiënist binnen haar eigen bedrijf Arbo Advies Onos. Sinds 2012 is zij mede-eigenaar van de coöperatie Auxilium HSE. Samen met zakenpartner Mariska Droog doet zij vooral de ingewikkelde klussen voor bedrijven. Tamara houdt zich voornamelijk bezig met de beoordeling van blootstelling aan gevaarlijke stoffen, zowel op brancheniveau als bij individuele bedrijven. Ook werkt zij mee aan de ontwikkeling van branchedocumenten (zoals RI&E-instrumenten) en arbocatalogi in samenwerking met werkgevers, werknemers en andere inhoudsdeskundigen. Daarnaast verspreidt zij kennis over veiligheid en gezondheid via columns, boeken en de spellenserie 100 ways to die at work. In 2019 verscheen haar eerste Health & Safety-thriller Onder Invloed. Isolatie volgde in 2022. En deze maand verschijnt haar nieuwste thriller, Vergiftigd. In 2020 publiceerde ze tussendoor ook het populairwetenschappelijke boek Hoe zit dat nou? Zin en onzin over alledaagse gevaren. Naast haar werk wandelt ze veel, gaat ze graag naar het filmhuis en is ze dol op spelletjes met vrienden. Ze voedt drie zoons op, die uithuizig beginnen te raken. Ook de zoons zijn van de spelletjes, een van de favorieten is Pandemic. ‘Hierbij moet je de wereld redden. Dat is ons nog nooit gelukt. Wel steeds bijna’, vertelt ze.

Wat doe je de hele dag in jouw arbeidshygiënistenpraktijk?

‘Bedrijven bezoeken om te achterhalen welke stoffen er vrijkomen in welke concentraties en wat we daar eventueel aan moeten doen. Mijn core business is zien wat een bedrijf maakt, luisteren naar medewerkers en in beeld brengen hoe het met de blootstelling zit. Wat komt er in de lucht en wat zit er op de huid? Maar het grootste deel van mijn dag besteed ik achter mijn computer om literatuuronderzoek te doen en schattingsprogramma’s te gebruiken. Daarnaast schrijf ik veel: rapporten en branche-instrumenten, en ik word ingezet in arbowerkgroepen van de FNV. Dan kijk je met werkgevers en werknemers naar de afspraken die je samen maakt. Ik ben van de inhoud, minder van de diplomatie. Dus ik vertel hoe het minimaal moet en wat de voordelen daarvan zijn, en bestuurders brengen het verder. Dat is leuk, want met branchewerk kun je met relatief weinig inzet veel bereiken. We nemen kleine bedrijven daar veel werk mee uit handen. De ingewikkelde klussen vind ik het leukst, het puzzelen. De diepte induiken als een bedrijf vragen stelt. Mijn partner Mariska en ik zorgen er ook voor dat er kennis achterblijft bij het bedrijf, zodat ze de standaarddingen zelf kunnen doen.’

Waar en wanneer ontstond jouw fascinatie met gevaarlijke stoffen?

‘Tijdens een open dag van mijn studie Milieu, Arbeid en Gezondheid in Wageningen. De studie is een combinatie van toxicologie, gezondheidsleer, chemie, wis- en natuurkunde. Alles kwam daar bij elkaar. Ik vind het bijvoorbeeld fascinerend hoe een lichaam werkt. En om, als er iets misgaat, te achterhalen hoe dat komt. Welke mensen krijgen pokken en welke niet? En hoe werkt een vaccinatie? Het is een kunst om bij te blijven als het om gevaarlijke stoffen gaat. Er ontstaan steeds nieuwe stoffen, of we ontdekken meer over de effecten van stoffen die we al kennen. In sommige stoffen moet ik me blijven verdiepen omdat ik er veel mee te maken heb, zoals dieselmotoremissie, kwartsstoffen en chroom6-achtigen.’

Je komt vaak op plekken waar het niet pluis is met stofjes. Ben je nooit bang?

‘We werken veel op afstand en als we een locatie bezoeken gebruiken we adembescherming als daar aanleiding toe is. Laatst werd Mariska niet lekker bij een bedrijf: het prikte in haar keel en haar ogen raakten geïrriteerd. Dan weet je: dit is niet goed, wegwezen! We zijn daar allebei van geschrokken.’

Waarom ben je thrillers gaan schrijven?

‘Van jongs af aan houd ik ontzettend van lezen. Ik las de bieb uit in ons dorpje Nieuw-Vennep. Ik houd van thrillers, van de spanning en de ontknoping. Ook van romans houd ik, maar aan het eind denk ik vaak: o wacht effe, was dit het al? Ik heb altijd gedacht: ik ga nog eens zelf een boek schrijven en na verschillende trainingen en opleidingen ben ik het ook gaan doen. Nog steeds neem ik deel aan schrijversweekenden, met beter leren schrijven ben je nooit klaar. Schrijven kost me erg veel tijd en moeite. Het is een enorm gepuzzel, het is steeds weer herschrijven. En dat vind ik fantastisch. Dat is een raakvlak met mijn werk, daarin ben ik immers ook altijd aan het puzzelen. Ook in het schrijven en het overbrengen van informatie en vakkennis zitten de raakvlakken. Ik laat in mijn werk en in het schrijven mijn hoofd graag vliegen: verder kijken dan de normen, gedachten de vrije loop laten. Daar word ik echt blij van.’

Waar gaat Vergiftigd over, zonder de clou weg te geven?

‘Het begint in de dorpskerk. In de grafkelder staan zeven eeuwenoude grafkisten, en opeens zijn het er acht. Voor die nieuwe kist is de expertise van mijn hoofdpersoon Renske Nijland nodig. Het boek gaat in op de invloed die bedrijven kunnen hebben op de gezondheid van omwonenden en medewerkers. In dit geval spelen reprotoxische stoffen een rol, die invloed hebben op de vruchtbaarheid.’

Hoe kwam je aan dat idee?

‘Het ging rollen door twee gebeurtenissen: EenVandaag ontdekte in 2016 dat vrouwen die in de lycrafabriek van DuPont in Dordrecht werkten, ernstige zwangerschapsproblemen kregen. De FNV heeft daarover een rechtszaak aangespannen. In mijn omgeving heb ik veel mensen met zwangerschaps- en vruchtbaarheidsproblemen, terwijl onze wereld ingericht is op het vanzelfsprekend krijgen van kinderen. Terwijl daar soms pijn achter zit. Die pijn zit in het boek. Daarnaast heeft Chemours, de rechtsopvolger van DuPont jarenlang de bodem vervuild. Zembla ontdekte in 2023 dat het bedrijf dit al jarenlang wist, maar z’n mond hield. Ook dat gegeven zit in het boek. Ik begon me af te vragen hoe dit kon kloppen in het hoofd van bestuurders. Waarom denken ze dat het wél gerechtvaardigd is om zo te handelen? Het mooie van boeken schrijven is dat je zowel in de huid kunt kruipen van de linkse activist als van de directeur of de medewerker.’

Werk je al aan een volgend boek?

‘Ik heb al een onderwerp in gedachten. In de tussentijd heb ik een ‘feel good kerstnovelle’ geschreven. Gewoon voor de lol. Die verschijnt in het najaar online bij De Verhalenfabriek.’

Hoe bevalt het schrijverswereldje? Is dat een giftig milieu?

‘Nu heb ik een grotere uitgever, die deel uitmaakt van AW Bruna. Misschien mag ik nu ook naar het boekenbal! Ik ben maar een kleine schrijver. Schrijven kost geld, vreet tijd en is verslavend – en ik hou ervan! Van enige onderlinge giftigheid tussen thrillerschrijvers merk ik niks. Met de auteursbond waarvan ik lid ben hadden we laatst een uitje naar het NFI. De vragen die gesteld worden, fantastisch! Tijdens schrijfweekenden praten en sparren we met elkaar. We gunnen elkaar wat en zijn blij voor elkaar. Totaal niet giftig.’

Je hebt ook een boek geschreven over de zin en onzin van alledaagse gevaren. Waar moeten we ons druk om maken?

‘De titel is door de marketingafdeling van de uitgever bedacht, hoor. Als bedrijf heb je met de wet te maken, dan is het duidelijk waar je je druk om moet maken. Denk aan uitlaatgassen en lasrook. Maar als persoon moet je onderscheid maken tussen gevaren en risico’s. Wat weet je van de stof? Komt die in je lichaam en kun je er ziek van worden? Dan moet je je druk maken. En ja, dan gaat het toch om roken en alcohol. Als je het zekere voor het onzekere neemt, kun je er beter niet aan beginnen. Want de effecten merk je pas op de lange termijn. Met deze boodschap maak ik natuurlijk geen vrienden, maar leuker kan ik het niet maken. Stress, overigens, kun je vanuit dat oogpunt ook beter mijden.’

Mensen maken niet altijd verstandige keuzes. Welke domme dingen kwam je tegen in je praktijk?

‘Mensen doen dingen soms uit onwetendheid. Of ze stellen prioriteiten waar ik het niet mee eens ben, waardoor ze in de verkeerde dingen investeren. Zelf heb ook wel missers gemaakt. Ik ging vanuit Deventer een meting doen in Maastricht en kwam er daar achter dat ik mijn slangen thuis had laten liggen. En als stagiaire heb ik mijn filters wel eens andersom geplaatst. Iedereen maakt fouten, maar wees daar open over. Aan wegmoffelen heeft niemand iets. Ook zeg ik dingen wel eens met te weinig diplomatie. Mijn partner Mariska zegt hetzelfde, maar doet er iets meer honing bij. Ik ben wat azijniger. Met haar sausje eroverheen is een mailtje vaak beter en bereiken we meer.’

Wat is dan het mooiste dat je bereikt hebt? Wat was je grootste succes?

‘Er is een verschil tussen geluk en succes. Mijn grootste geluk zijn mijn drie kinderen. En ook heel gelukkig werd ik toen ik in Gent de bibliotheek inliep en mijn boek zag liggen. Maar succes, daar zit iets in van inzet, talent en mazzel. Hoe meet je dat? In het aantal mensen dat je gered hebt? De samenwerking aangaan met Mariska, dat was denk ik wel mijn grootste succes.’

Wat is eigenlijk je stokpaard?

‘Aandacht voor beroepsziekten. Het zien, beoordelen en vastleggen van blootstelling. Wie zijn waaraan blootgesteld en wat zijn de effecten op de lange termijn? Het is zulk interessant werk; wat ik allemaal tegenkom, je verzint het niet! Dat mensen gezond kunnen genieten van hun pensioen, daar zet ik me voor in, dat is mijn doel. Of het lukt, weet ik niet, want vaak zie je pas decennia later het effect van bepaalde stoffen. Mariska en ik houden met onze opdrachtenlijst rekening met het stokpaard. We gaan voor díé opdrachten waarmee we impact kunnen maken voor een zo groot mogelijke groep mensen. Toch had ik dit stokpaard liever niet, ik hoop dat ik binnenkort zonder werk zit.’

Je schrijft boeken, maar wat lees je zelf?

‘Een thriller natuurlijk! Als ik lees, wil ik me ontspannen met fijne boeken. Op dit moment lees ik Het Genootschap van mijn schrijfmaatje Machteld van Zalingen, over een sekte. Het laat de lezer op een ontspannen manier nadenken over de eigen bubbel. Wat zie je als waarheid en waarom? Een boek dat een aanrader is voor iedereen is De Deventer moordzaak van Bas Haan. De invloed van media en meningen waren enorm in deze zaak. Ook hier zat iedereen in een bubbel.’

Lees ook de recensies van de boeken van Tamara Onos in onze Boekenhoek.