Soms hangt het leven van toevalligheden aan elkaar. Zo heeft de carrière van Ylonka Bark, EHSS manager van Tate & Lyle en eigenaar van Ylonka.com, een onverwachte wending genomen. Dat ze ingewikkelde hard-core veiligheidsprocessen uit zou kunnen leggen, had ze nooit kunnen denken. Toch voelt ze zich op haar plek in haar functie in veiligheidsland. Haar veranderkundige skills en achtergrond helpen haar om de juiste dingen gedaan te krijgen van en voor de mensen. ‘Ik wil veiligheid in de harten van de mensen krijgen.’

Biografie

Ylonka Bark (Wormerveer, 1982) is Verander- en Environment -, Health -, Safety - & Security (EHSS) manager bij Tate & Lyle in Koog aan de Zaan. Ze heeft bijna twintig jaar ervaring in industriële en kennisintensieve organisaties. Na een studie toerisme en HR begon ze haar loopbaan in HR en doorliep ze bij Sanquin de hele carrièreladder, van HR-businesspartner tot transformatiemanager. Daarna ging ze als zelfstandig consultant het verandervak in, met cultuur- en procestransformaties bij onder meer McCain en in de zorg. In 2024 landde ze bij Tate & Lyle, waar ze in 2013 al op de HR-afdeling had gewerkt.
Vanuit HR en verandermanagement is ze doorgegroeid naar de leiding van een complete EHSS-organisatie. Ze noemt zichzelf sterk in het verbinden van mens, proces en cultuur. Ze is in de eerste plaats een praktijkmens: haar kennis komt meer uit de praktijk dan uit de schoolboeken. Veiligheid begint voor haar niet bij regels op papier, maar bij gedrag, leiderschap en eigenaarschap op de vloer.

Jij werkt als EHSS manager bij Tate & Lyle. Wat doet Tate & Lyle, en wat doe jij zoal?
‘Tate & Lyle is een internationaal bedrijf in de voedingsmiddelenindustrie. Bij de plant in Koog aan de Zaan werken 280 mensen, plus een flexschil van zo’n 80 à 90 medewerkers die steigers bouwen of onderhoudswerkzaamheden doen. De fabriek is zo’n 19 voetbalvelden groot. Alles wat je in Albert Heijn ziet aan niet-verse voedingsmiddelen, daar zitten wij in. We zijn een half-fabrikaat voor alles wat in pakjes en zakjes zit. Bindmiddelen als maïzena in soepen en sauzen, zoetmiddelen als glucosestroop voor de Haribo-beertjes en marshmallows, de pectine in de Pim’s van Lu: allemaal Tate & Lyle.
In mijn werk als EHSS manager doe ik alles rondom milieu, gezondheid en veiligheid. Om te beginnen met milieu: alles over wet- en regelgeving en compliance ligt op mijn bord. Ik doe inhoudelijk niet alles, maar knoop wel de lijntjes aan elkaar. Bij gezondheid en veiligheid moet je denken aan de RI&E’s en het classificeren van risico’s. Wat kan er gebeuren als je hier de trap afloopt en struikelt? We werken met maïszetmeel. Dat kan heel brandbaar zijn en explosiegevaarlijk. Wat zijn daarvan de risico’s? Als het gaat om security, houd ik me bezig met voedselveiligheid, maar ook met: hoe voorkómen we dat er ongenode gasten op ons terrein komen?’

Waar komt jouw interesse in veiligheid vandaan?
‘Ik heb geen enkel veiligheidskundig diploma, maar ben intrinsiek gemotiveerd voor het onderwerp. In 2013 werkte ik ook op deze plant bij Tate & Lyle, op de HR-afdeling. Op 13 november 2013 gebeurde hier een dodelijk ongeval. Dat heeft om meerdere redenen diepe indruk op mij gemaakt. Ik was degene die naar het huis van de medewerker moest bellen om te vertellen dat hij niet meer thuis zou komen. Tot op de dag van vandaag zie ik zijn kinderen nog staan op de begrafenis. Je wenst dit echt niemand toe, niet vanuit medewerkersperspectief en niet vanuit het perspectief van de leidinggevende of plantmanager. Die ervaring heb ik meegenomen in mijn werk.
Ik ben het verandervak ingerold, ben veel bezig geweest met cultuurverandering. Een oud-collega belde mij op omdat Tate & Lyle gestart was met een cultuurtransformatietraject op het gebied van veiligheid en kwaliteit, de Journey to Excellence. Dat veiligheids- en kwaliteitsbewustzijnstraject was al twee maal gestrand en ze zochten iemand die dit vlot kon trekken. Ik dacht: hoe mooi is het als ik tien jaar na die enorm ingrijpende gebeurtenis, waarbij het zo vreselijk misging, de kans krijg om iets bij te dragen en terug te doen. Ik kwam binnen naast de veiligheidsmanager, maar die ging vrij snel weg. Ook de volgende vertrok snel. Want het cultuurstuk, waar ze mee bezig moesten in die transformatie, is enorm taai. In veiligheidsland weten we alles van regels en procedures. Maar we weten nog lang niet zo goed hoe we veiligheid in de harten van mensen kunnen krijgen. De mens wordt zo vaak vergeten, terwijl dit vraagstuk over mensen gaat. Toen heb ik gezegd: “Laat mij dit doen.” En zo gebeurde het. Natuurlijk doe ik het wel met een fantastisch team van negen mensen, en bouwen we samen aan veiligheid.’

Hoe handig is het voor je huidige functie dat je verandermanager bent?
‘Het is nét het stukje waardoor we nu vaart kunnen maken. Ik ben goed in staat te luisteren naar weerstand. Ik straal vertrouwen uit, kan goed een team smeden en de lijnen uitzetten. Daarnaast geef ik mensen het idee dat veiligheid niet alleen belangrijk is, maar dat we het ook belangrijk máken. Daar maak ik me hard voor richting het management. Ik probeer het veiligheids- en managementbelang bij elkaar te brengen en pittige strategische discussies aan te jagen. Sommige van onze machines zijn nog niet afgeschreven, maar wel al wat ouder. Het is extra belangrijk dat we er dan aan de gedragskant, via de arbeidshygiënische strategie, alles aan doen om te voorkómen dat mensen hun hand in de machine krijgen, of in de verdrukking komen onder zware pijpen. Dat ze PBM’s dragen, trainingen doen, dat we extra toezicht hebben.
Ik vind het heel leuk om bezig te zijn met awareness-campagnes. Met mensen bewustmaken van veiligheid, en dat op een aantrekkelijke manier. We hebben procedures op papier hoor, maar geen enkele fabrieksmedewerker gaat eerst eens even zitten om een half uur lang een procedure door te nemen. Dus hoe zorg je er dan toch voor dat je uitlegt wat er moet gebeuren? Natuurlijk is veiligheid een heel belangrijk onderwerp. Maar erover leren of praten met elkaar kan ook heel leuk zijn. Ik probeer het bespreekbaar te maken met bijvoorbeeld spellen over critical safety devices, of een ‘boom-box’-demonstratie van een stofexplosie.’

Wat voor demonstratie?
‘Boom-box. Dat is een box met twee compartimenten waarin we een beetje zetmeel tot ontbranding laten komen. We willen ermee laten zien wat er gebeurt als er een ontsteking ontstaat in een primair compartiment. Daardoor ontstaat een drukgolf, die kan leiden tot een secundaire explosie die vele malen groter is. Denk aan de sugar-explosion waarbij een hele fabriek in Amerika ontplofte in 2019 doordat een lager op een transportband een vonkje gaf, waardoor het poedersuiker ontvlamde. Ik had drie jaar geleden nooit kunnen denken dat ik dit explosiepentagon uit zou kunnen leggen, maar dat terzijde.
Die demonstraties zijn indrukwekkend. Het is een kleine doos, maar je voelt de drukgolf. Daarom is het belangrijk dat we daar aandacht voor houden.’

Je ging je gaandeweg steeds meer in veiligheid interesseren. Je haalde zelfde je VCA.
‘Iedereen bij Tate & Lyle die in het proces werkt, is VCA-gecertificeerd. Daarmee voorkómen we niet alles, maar of je uitzendkracht bent of medewerker: iedereen heeft VCA-basis. Managers hebben VCA-VOL.
Voor mijzelf is deze baan een extreme leercurve, ik ben nog lang niet uitgeleerd. Maar of ik ooit nog een veiligheidskundige opleiding ga doen? Het is een gewetensvraag. Ik heb veel verschillende functies gehad en vind mezelf steeds opnieuw uit. Dus ik weet niet of veiligheid altijd mijn vak blijft. Mijn man zegt weleens voor de grap dat hij nooit een midlifecrisis krijgt omdat hij nu al elke vijf jaar een andere vrouw heeft.
Als autodidact in dit vak leun ik natuurlijk wel zwaar op mijn team, waarin veiligheidskundigen werken; HVK’ers, MVK’ers en andere specialisten. Ik heb menig lesje in nederigheid gehad de afgelopen jaren, want zij zijn echte vakidioten. Waardoor ik mij ervan bewust ben dat ik heel veel niet weet.’

Het cultuurveranderingsaspect van veiligheid spreekt jou het meest aan. Kun je hier iets over vertellen?
‘Met onze Journey to Excellence werken we aan structurele verbetering van veiligheid, milieu, kwaliteit en security in onze productieomgeving. In dit programma draait het om mensen. Organisaties leggen veel op papier vast, maar vergeten te checken of de medewerker op de vloer het begrijpt en kan gebruiken.
De Journey to Excellence werd uitgerold over alle Tate & Lyle-vestigingen, nadat we zeven dodelijke ongevallen op rij hadden, wereldwijd. Het initiatief, afkomstig van General Electrics, bestaat uit verschillende elementen die het veiligheidslandschap borgen. Door de hele organisatie heen hebben we ‘element owners’ die zich hiervoor inzetten. Denk bij de elementen aan HR: weet iedereen wat zijn rol is? En aan communicatie, die door de organisatie heen beweegt. Of aan het op orde brengen van het risicomanagement. De Journey brengt alles bij elkaar. Echt luisteren naar elkaar, veiligheidsrondes en cultuurassessments, het maakt er allemaal deel van uit. Net als surveys en focusgroepen die bij elkaar komen rondom bepaalde onderwerpen. We maken het mogelijk dat mensen zelf positieve bijdragen kunnen leveren aan veiligheid. Iedereen mag bij ons bijvoorbeeld het werk stilleggen bij twijfel over veiligheid.’

Wat doe je met je eigen bedrijf, Ylonka.com?
‘Alles op het gebied van verandermanagement, hetzij cultuur- hetzij procestransformaties, maar op dit moment ben ik fulltime bezig met Tate & Lyle. Ik geef nog wel eens, op basis van ‘liefdewerk, oud papier’ hier of daar een workshop. Veranderen is niet zo ingewikkeld hoor, alleen: mensen houden er niet van. Ik help ze graag de Rode Zee door. Mijn motto is ‘ad astra per aspera’, Latijn voor ‘door moeilijke momenten naar de sterren’. Ik heb een pittige jeugd gehad en ook in mijn werk heb ik voor grote uitdagingen gestaan. Maar ik heb nu een stabiele basis in mijn leven met een fantastische man en twee lieve kinderen, en ook in mijn werk ben ik trots op waar ik sta. Veranderen is naar, maar je komt er altijd beter uit als je de stadia van de verandercurve goed doorloopt en niet ergens blijft hangen.’

Welke capaciteiten heb je nodig in de veiligheidskunde?
‘Goed met mensen om kunnen gaan. Om weten te gaan met weerstand, en niet bang zijn om op je strepen te gaan staan voor de veiligheid. Gespreksvaardigheden, ook belangrijk, want niemand kan beter risico’s inschatten dan de medewerkers zelf. En creativiteit. Maak veiligheid leuk, dat is echt een aanrader. Ook een aanrader: huur een communicatie-expert in die met je meedenkt over hoe je mensen kunt bereiken. Denk na over je doelgroepen en middelen en maak een plan.’

Welke impact wil jij hebben in het leven van mensen die je tegenkomt?
‘Waar ik invloed heb, zal ik die uitoefenen om ervoor te zorgen dat medewerkers aan het einde van de dag veilig naar huis kunnen. Ik doe er mijn best voor dat we elke dag 1% verbeteren ten opzichte van gisteren. Dat is mijn dagelijkse bezigheid. Ik wil luisteren, mensen echt zien en beloftes waarmaken. Als ik geweest ben, moet het beter zijn dan toen ik kwam.’

Welke boeken moet iedereen lezen?
‘Tiny Habits van B.J. Fogg, dat uitlegt hoe je kunt veranderen in kleine stapjes. Je hoeft niet meteen vijf keer per week naar de sportschool. Verander gewoon iets kleins, en volgende week weer. En Atomic Habits van James Clear, dat gaat over veranderen van binnenuit. Zorg ervoor dat mensen zélf veilig willen werken in plaats van dat dit moet van de organisatie. Veranderkundige titels, ja. Fictie lees ik eigenlijk nooit.’

Wat is eigenlijk je stokpaard, Ylonka?
‘Ik ben ongelofelijk fan van de Journey to Excellence die we doen bij Tate & Lyle. Elk bedrijf zou dit moeten doen, we zouden het moeten vermarkten.’